Jeśli planujecie choć na chwilę uciec od miejskiego zgiełku i marzycie o zanurzeniu się w zieleni, ciszy i bogatej historii, roztocze jawi się jako kierunek wręcz idealny. A sercem tej niezwykłej krainy jest bez wątpienia Zwierzyniec. To przepiękne miasteczko, często określane bramą do Roztoczańskiego Parku Narodowego (i naszym zdaniem zasłużenie!), oferuje tak wiele różnorodnych atrakcji, że postanowiliśmy odkryć dla Was, oto jedna rzecz, którą warto zobaczyć w Zwierzyńcu i jego najbliższych okolicach.

Przygotujcie się na prawdziwą podróż – przez historię, zaskakującą przyrodę i lokalne legendy. Ten (mamy nadzieję) kompletny przewodnik pomoże Wam łatwiej zaplanować ten niezapomniany pobyt na roztoczu. Bo Roztocze to nie tylko ładne widoki, ale miejsce z charakterem, piękne o każdej porze roku, choć wielu docenia je szczególnie jesienią.

Zwierzyniec – dlaczego to prawdziwa perełka roztocza? krótka historia i główne atrakcje

Zwierzyniec to miejsce, które swoją wyjątkowość zawdzięcza przede wszystkim Ordynacji Zamojskiej. Właśnie dzięki rodzinie Zamoyskich, a dokładniej za sprawą jej założyciela, Kanclerza Jana Zamoyskiego, Zwierzyniec powstał już w 1593 roku. Początkowo była to osada, która przez ponad 400 lat pełniła głównie funkcję letniej rezydencji dla ordynatów.

Dopiero w 1990 roku Zwierzyniec uzyskał prawa miejskie, co, patrząc na jego długą historię, wydaje się dość późno, prawda? Miasteczko leży malowniczo nad rzeką Wieprz i stanowi doskonały punkt wypadowy do zwiedzania Roztocza Środkowego. Jest strategicznie położone, mniej więcej w połowie drogi między większymi miastami takimi jak Lublin czy Rzeszów.

Jego bliskość do Roztoczańskiego Parku Narodowego czyni go naturalnym centrum turystycznym regionu. I wiecie co? Zwierzyniec i jego okolice naprawdę warto zobaczyć, bo oferują unikalne połączenie zabytkowej architektury, fascynujących legend i zaskakująco dziewiczej przyrody. Mimo że to niewielkie miasteczko, kryje w sobie mnóstwo historii.

Przespaceruj się po zabytkowym Zwierzyńcu: od ratusza po uliczkę wąską

Zaczynając nasz spacer po zabytkowym Zwierzyńcu, po prostu nie sposób pominąć miejscowego ratusza. Choć miasto uzyskało prawa miejskie stosunkowo niedawno, bo w 1990 roku, to już w 1929 roku gmina odkupiła plac od Ordynacji Zamojskiej, co umożliwiło późniejsze zlokalizowanie siedziby władz samorządowych w tak dogodnym miejscu, na Rynku 1.

Zwierzyniec, jak już wspominaliśmy, długo funkcjonował jako osada i nie miał od razu typowych ambicji miejskich, jego rozwój był bowiem ściśle związany właśnie z Ordynacją. Idąc dalej, warto, oj warto, zajrzeć do dzielnicy Borek. To tam czeka na Was prawdziwa ciekawostka, coś co od razu przykuwa uwagę – uliczka Wąska.

Ma ona zaledwie około 1,5 metra szerokości, co, no cóż, pozwala jedynie na przejście piesze lub co najwyżej przejazd rowerem. Ale właśnie to dodaje temu miejscu niepowtarzalnego uroku i przenosi nas jakoś tak naturalnie w dawne czasy. Poczujecie ten klimat, obiecuję.

Tajemnice stawu kościelnego i kościół na wodzie – zwierzynieckie legendy

Najbardziej rozpoznawalnym symbolem Zwierzyńca jest bez wątpienia Kościół na Wyspie pod wezwaniem świętego Jana Nepomucena, pieszczotliwie i powszechnie nazywany kościółkiem na wodzie. Ta barokowa świątynia, położona na malowniczej wyspie Stawu Kościelnego, została ufundowana w XVIII wieku przez Tomasza Antoniego Zamoyskiego i Teresę Zamoyską.

Jego patron, święty Jan Nepomucen, to postać tragiczna – patron mostów, tonących i orędownik podczas powodzi, który na rozkaz króla Czech Wacława I został zrzucony do Wełtawy. I co ciekawe, zwierzyniecki proboszcz co roku inauguruje uroczyste obchody odpustu ku czci tego świętego, a ksiądz biskup prowadzi procesję z monstrancją, w której wierni płyną… kajakami! Czy to nie wspaniały widok?

Wnętrze kościoła zdobi iluzjonistyczna polichromia autorstwa Łukasza Smuglewicza, gdzie na kolebkowym sklepieniu święty Jan adoruje Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Na lewo od ołtarza znajdziecie figurę świętego Klemensa, a po prawej obraz Matki Bożej Częstochowskiej ufundowany w 1907 roku przez Różę Zamoyską.

Na frontonie kościoła umieszczono Oko Opatrzności Bożej oraz kartusz z herbami fundatorów: Jelita Zamoyskich i Rawicz Michowskich. Staw Kościelny, na którym stoi kościół, ma też swoje legendy. Ponoć, a kto wie czy to prawda, uformowany został przez jeńców tatarskich i tureckich.

Nieopodal stawu stoi pomnik w kształcie rzymskiego sarkofagu z datą 1852 i okiem opatrzności, zdobiony maskami teatralnymi i lirą (symbolem sztuk pięknych), który bywa kojarzony ze zwierzyniecką lożą masońską lub, co ciekawe, z teatrem „na wodzie”. Po stawie pływa urocze ptactwo wodne, a inna legenda, trochę makabryczna, głosi, że pod monumentem pogrzebano ulubionego pieska Marysieńki Sobieskiej, którego, ponoć ślicznego, ofiarował jej Włoch Collato, a ordynat kazał go otruć. (Nie wiem, ile w tym prawdy, ale brzmi intrygująco, prawda?) Obok stawu, pięknie okalanego przez park, znajdziecie pomnikowe drzewa uznawane za pomniki przyrody: brzozy papierowe, platan klono-listny, sosny, lipy, kasztanowce i dęby.

Roztoczański park narodowy: przyroda i możliwości rekreacji

Tuż przy bramach Zwierzyńca rozciąga się Roztoczański Park Narodowy, prawdziwa perła, nie waham się użyć tego słowa, regionu. To jeden z najbardziej zalesionych parków narodowych w Polsce, chroniący najcenniejsze fragmenty Roztocza Środkowego. Jego siedziba mieści się w zabytkowym, drewnianym Pałacu Plenipotenta (zwanym też Plenipotentówką), dawnej Rezydencji plenipotenta Ordynacji Zamoyskiej, zbudowanej w 1890 roku w stylu uzdrowiskowym.

Symbol Roztoczańskiego Parku Narodowego to konik polski, którego stada można spotkać na terenie parku. Teren parku oferuje mnóstwo, ale to mnóstwo, możliwości aktywnego wypoczynku i bliskiego kontaktu z przyrodą. Czyż to nie jest coś, czego szukamy, uciekając z miasta?

Gdzie w roztoczańskim parku narodowym? wyprawa na bukową górę i ostoja koników polskich

No dobrze, co konkretnie warto zobaczyć w Roztoczańskim Parku Narodowym w okolicy Zwierzyńca? Z pewnością pierwszy rezerwat przyrody na roztoczu: rezerwat przyrody Bukowa Góra. To obszar ochrony ścisłej, przez który prowadzi bardzo ciekawa ścieżka przyrodnicza wiodąca ze Zwierzyńca. Trasa, która wyrusza z Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego RPN, jest świetnie przygotowana. Na trasie napotkacie między innymi Głaz Papieski oraz Pomnik Pamięci Poległych Leśników.

Ścieżka w dużej mierze wiedzie przez rozległą polanę, która pozwala zerknąć na Zwierzyniec oraz wzgórza Roztocza Zachodniego i Roztocza Środkowego. Widok roztoczańskich pól w okolicach wsi Sochy, jak dla mnie, robi wyjątkowe wrażenie.

Inną opcją na przyjemny spacer jest wejście na Piaseczną Górę (298 m n.p.m.), również na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego – wycieczka zajmuje około godziny i można ją, jeśli macie ochotę i siły, połączyć z wędrówką na Bukową Górę. A skoro mowa o konikach, w Zwierzyńcu znajduje się hodowla rezerwatowa koników polskich, pod nazwą Ostoja, gdzie można zobaczyć te charakterystyczne dla roztocza zwierzęta. Chociaż właściwie, patrząc z innej perspektywy, koniki polskie pasą się też obok wieży widokowej na Białej Górze (o tym za chwilę). W ostoi hodowli zachowawczej spotkać można też bydło białogrzbiete.

Stawy echo: idealne miejsce na spacer, rower i edukację przyrodniczą

Na szczególną uwagę, naprawdę szczególną, zasługują Stawy Echo w Zwierzyńcu. Ten kompleks czterech stawów malowniczo położonych na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego, nieopodal Bukowej Góry, powstał w miejscu rozległych mokradeł dorzecza strumienia Świerszcz.

Świerszcz uchodzi finalnie do rzeki Wieprz, wcześniej zasilając Staw Kościelny w Zwierzyńcu. Stawy Echo to idealne miejsce na spokojny spacer czy wycieczkę rowerem. Ścieżka edukacyjna i rowerowa do Stawów Echo wyrusza, podobnie jak ta na Bukową Górę, z Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego, prowadząc przez piękną Dolinę Zwierzyniecką.

Rekreacja przy Stawach Echo to doskonała okazja do edukacji przyrodniczej i obserwacji lokalnej fauny. Mimo że latem bywa tu tłoczno, zwłaszcza przy plaży, uroku temu miejscu odmówić nie można.

Roztocze: bliższe i dalsze okolice zwierzyńca – co jeszcze warto zobaczyć?

Roztocze, często nazywane Polską Toskanią (choć, szczerze mówiąc, ma swój własny, niepowtarzalny charakter, inny niż włoska), to wyjątkowa kraina geograficzna, która rozciąga się od Kraśnika na Lubelszczyźnie, przez województwo podkarpackie, aż do Lwowa na Ukrainie.

Charakteryzuje się unikalną rzeźbą terenu, która powstała miliony lat temu w wyniku ruchów tektonicznych podczas fałdowania Karpat. Gargantuiczne siły wydźwignęły obszar roztocza do góry, a w… nazwijmy to, obniżenie, opadły tereny Kotliny Sandomierskiej. Jest to jedyne miejsce w Polsce, gdzie tak wyraźnie możemy spojrzeć na geologiczną granicę pomiędzy płytową Europą Wschodnią a fałdową Europą Zachodnią. Niezwykłe, prawda?

Roztocze dzieli się na trzy części: Roztocze Zachodnie (lessowe, w woj. lubelskim, z miastami Kraśnik i Szczebrzeszyn), Roztocze Środkowe (piaskowce, piaski, wapienie; w woj. lubelskim i podkarpackim, z Biłgorajem, Zwierzyńcem, Zamościem, RPN i Krasnobrodzkim Parkiem Krajobrazowym), oraz Roztocze Wschodnie (bardziej urozmaicone, sięgające za granicę, z najwyższym wzniesieniem Czartowa Skała na Ukrainie).

Zwierzyniec to, jak już wiecie, doskonała brama do Roztocza Środkowego, zwanego również Roztoczem Tomaszowskim. Podróżując po roztoczu, czeka na Was mnóstwo, ale to naprawdę mnóstwo, atrakcji do zwiedzania. Na roztoczu można śmiało spędzić ciekawy, przedłużony weekend, a nawet, jeśli tylko możecie sobie na to pozwolić, cały tydzień urlopu.

Szybki wypad do zamościa – perły renesansu

Choć Zamość tylko sąsiaduje z roztoczem, stanowiąc niejako wisienkę na torcie roztoczańskich atrakcji, wycieczka do niego będzie idealnym, po prostu idealnym, uzupełnieniem urlopu na roztoczu. Zwierzyniec jest z Zamościem bardzo dobrze skomunikowany, więc to dosłownie, dosłownie, krótki wypad samochodem.

Zamość, nazywany „perłą renesansu”, „miastem arkad” czy „Padwą północy”, uzyskał prawa miejskie w 1580 roku na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez Kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. Jego Stare Miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Czy to nie brzmi zachęcająco?

Spacer po Wielkim Rynku o imponujących wymiarach sto na sto metrów, podziwianie pięknych schodów i 52-metrowej wieży ratusza, a także przejście wzdłuż murów obronnych to, moim zdaniem, obowiązkowe punkty zwiedzania tego wyjątkowego miasta. Zamość to zupełnie inny klimat niż Zwierzyniec, warto zobaczyć ten kontrast.

Wycieczka po roztoczu: od krasnobrodu po szczebrzeszyn i dalej…

Roztocze kusi wieloma urokliwymi miasteczkami i wsiami, każda z nich ma coś w sobie. Dosłownie 10 minut samochodem od Zwierzyńca, malowniczo położony nad rzeką Wieprz, znajduje się niewielkie miasteczko Szczebrzeszyn. Rozsławione, a jakże, przez Jana Brzechwę i jego wiersz o chrząszczu brzmiącym w trzcinie, Szczebrzeszyn ma bogatą historię – prawa miejskie nadał mu król Kazimierz Wielki w 1352 roku. Dziś jest jednym z gospodarzy (wraz z Zamościem) festiwalu Stolica Języka Polskiego odbywającego się w sierpniu.

Kolejnym miejscem wartym odwiedzenia jest Krasnobród, oddalony o około 25 minut od Zwierzyńca. Nazywany czasem sercem roztocza (chociaż Zwierzyniec też ma do tego aspiracje), leży nad Wieprzem na terenie Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego. Znajdziecie tu popularny zalew, wieżę widokową nad kamieniołomem (zbudowaną w 2002 roku z józefowskiego wapienia, bliźniaczą do tej w Suścu), a przede wszystkim Kaplicę na Wodzie, zwaną Kaplicą Objawień, upamiętniającą, a jakże, objawienie Matki Bożej Jakubowi Ruszczykowi w 1640 roku.

Warto też wybrać się do doliny świętego Rocha, gdzie w Rezerwacie „Święty Roch” stoi ufundowana przez Marysieńkę Sobieską kaplica gontem kryta z obrazem świętego Rocha z Montpellier, patrona chorych na choroby zakaźne. Inne ciekawe miejsca to Górecko Kościelne i Górecko Stare (połączone drogą, przy której znajdziecie parking, co jest wygodne), czy Guciów ze skansenem, który przenosi w dawne czasy. Możecie też udać się do Tomaszowa Lubelskiego czy Susiec (o którym, tak, więcej za chwilę). Bo Roztocze to sieć miejsc, które łączą się ze sobą.

Aktywny wypoczynek na roztoczu – coś dla spragnionych ruchu

Roztocze to kraina, która, wręcz namacalnie, zaprasza do aktywności. Jeśli lubicie, tak jak my, spędzać czas na świeżym powietrzu, macie do wyboru mnóstwo, po prostu mnóstwo opcji. To prawdziwy raj dla rowerzystów, a roztoczańskie rzeki kuszą spływami kajakowymi. Czyż to nie brzmi jak idealne połączenie?

Rowerem przez roztocze: green velo i centralny szlak rowerowy

Roztocze przecinają wspaniałe szlaki rowerowe, co ucieszy każdego miłośnika dwóch kółek. Najbardziej znany to Centralny Szlak Rowerowy Roztocza, znaczony na czerwono. Prowadzi przez najciekawsze miejsca regionu, zaczynając się, o ile pamiętam, w Kraśniku, a kończąc aż w Hrebennem. Szlak ten biegnie, oczywiście, przez Roztoczański Park Narodowy, a jego trasę ułatwiają przystanki kolejowe (np. Józefów Roztoczański, Susiec, Maziły, Bełżec), co pozwala na elastyczne planowanie wycieczek, co jest, muszę przyznać, bardzo praktyczne.

Przez Roztocze i RPN przebiega również fragment Wschodniego Szlaku Rowerowego Green Velo, rozpoznawalnego chyba w całej Polsce. Z Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego w Zwierzyńcu możecie wyruszyć na piękną trasę rowerową, która przebiega obok Stawów Echo i prowadzi Gościńcem Florianieckim przez Rybakówkę i Górecko Stare aż do Florianki.

Ten konkretny, rowerowy szlak Green Velo jest świetnym pomysłem na rodzinną wycieczkę, zwłaszcza że we Floriance można odwiedzić Ośrodek Hodowli Stajennej Konika Polskiego i Izbę Leśną RPN. Właściwie, można tam spędzić pół dnia z dziećmi.

Spływy kajakowe: przygoda na wieprzu, tanwi i innych rzekach

Roztocze to także raj dla miłośników kajakarstwa. Nie sposób o tym zapomnieć. Najpopularniejsza rzeka na spływy to Wieprz. Najkrótszy i, powiedziałbym, najłatwiejszy odcinek prowadzi z Obroczy do Zwierzyńca. Ale bardziej malowniczy fragment, jeśli szukacie pięknych widoków, zaczyna się od wsi Bondyrz.

Z Zwierzyńca, a konkretnie z zalewu Rudka, organizowane są spływy Wieprzem aż do Szczebrzeszyn. To fajna całodniowa wycieczka. Dla bardziej zaawansowanych kajakarzy, którzy szukają trochę więcej wyzwań, polecamy Tanew, która płynie przez Puszczę Solską i jest, no cóż, nieco bardziej wymagająca. Spływy Tanwią często zaczynają się w Osuchach i kończą w Starych Królach.

Możliwe są też spływy innymi roztoczańskimi rzekami, takimi jak Łada (np. z Soli do Harasiuk) czy Bukowa. Kajakarze przepływający Wieprzem, czy inną rzeką, mogą podziwiać okoliczną przyrodę z zupełnie innej perspektywy, co jest, według mnie, największą zaletą spływów.

Roztoczańska kuchnia i noclegi – gdzie dobrze zjeść i smacznie spać?

Po dniu pełnym wrażeń, czy to na szlaku, czy na wodzie, przychodzi czas na zasłużony odpoczynek i regenerację sił. Roztocze oferuje bogactwo smaków i, co ważne, różnorodną bazę noclegową, która powinna zadowolić każdego podróżnika.

Noclegów na roztoczu najwygodniej szukać właśnie w Zwierzyńcu, który jest doskonałym punktem startowym do eksploracji całego regionu – od Roztocza Zachodniego, przez Roztocze Środkowe, aż po Roztocze Wschodnie (choć do Kniazi na Roztoczu Wschodnim ze Zwierzyńca, o ile dobrze pamiętam, dojedziecie w około 56 minut samochodem, więc to już kawałek drogi).

Smaki roztocza: regionalna kuchnia i polecane miejsca

Roztoczańska kuchnia bazuje na świeżych, lokalnych produktach, i to czuć! Koniecznie spróbujcie regionalnych przysmaków. Osobiście, choć wiem, że to specjalność sąsiedniego regionu, polecamy pieroga biłgorajskiego. I kotlety z kaszy gryczanej – zaskakująco smaczne!

W Zwierzyńcu świetnym miejscem na spróbowanie tych dań jest Karczma Młyn, położona, jakże malowniczo, tuż przy Stawie Kościelnym. Jeśli macie ochotę na coś lżejszego, ale równie regionalnego, warto spróbować pstrąga roztoczańskiego.

Chata Rybaka w pobliskiej wsi Bondyrz cieszy się, z tego co słyszałem, doskonałą opinią, i faktycznie, pstrąg tam podawany jest świetny. Nieopodal Stawu Kościelnego znajdziecie też, co może zaskakiwać w takim miejscu, burgerownię Zwierzogródek, która, jak polecają nasi Obserwatorzy (i mieli rację!), serwuje naprawdę pyszne burgery. Miejscowe karczmy i restauracje oferują wiele innych regionalnych smaków, które po prostu warto odkryć. Bo jedzenie to ważna część podróży.

Gdzie znaleźć nocleg na roztoczu? od agroturystki po hotele

Zwierzyniec, będąc, jak już wielokrotnie podkreślaliśmy, sercem roztocza, oferuje dobrą bazę noclegową na każdą kieszeń i, co ważne, na różne preferencje. Znajdziecie tu zarówno komfortowe hotele, przytulne pensjonaty, jak i urokliwą agroturystykę czy miejsca na camping.

My mieliśmy okazję spać w kilku miejscach, ale szczególnie zapadła nam w pamięć, tak pozytywnie, Agroturystyka Siedlisko pod lasem, gdzie pani Maria na wstępie poczęstowała nas kubkiem pysznej herbaty, od razu sprawiając, że poczuliśmy się, jak to się mówi, jak w domu. (To drobnostka, a ile znaczy!).

Dla osób podróżujących z namiotem lub kamperem, dobrym wyborem jest camping „Echo”, położony w pobliżu stawów o tej samej nazwie i cmentarza. Bez względu na to, czy szukacie luksusu, czy bliskości natury i prostoty, na roztoczu z pewnością znajdziecie idealne miejsce na nocleg. Właściwie, opcji jest na tyle dużo, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Zwierzyniec: ukryte skarby i mniej znane, a ciekawe atrakcje

Zwierzyniec to, na szczęście, nie tylko kościółek na wodzie i Stawy Echo, choć to oczywiście jego wizytówki. Miasteczko i jego okolice kryją wiele ukrytych skarbów i mniej znanych atrakcji, które również, naprawdę, zasługują na uwagę. Nie ograniczajcie się tylko do tych najbardziej popularnych miejsc.

Cmentarz żydowski, dawna papiernia i inne tajemnice przeszłości

Przykładem mniej znanego, ale ważnego historycznie miejsca, jest cmentarz żydowski w Zwierzyńcu. Jest to jeden z najmniejszych cmentarzy żydowskich w Polsce. Przed wojną, w 1939 roku, społeczność żydowska w Zwierzyńcu liczyła, co może zaskakiwać, około 1000 osób. Wcześniej Żydzi chowani byli w pobliskim Szczebrzeszynie.

Choć cmentarz jest niewielki, stanowi, mimo upływu lat, ważne świadectwo dawnej, wielokulturowej historii regionu. Warto chwilę się nad tym zastanowić, odwiedzając to miejsce.

Niedaleko Zwierzyńca, w Rezerwacie Czartowe Pole, spacerując brzegiem potoku Sopot, natraficie na ruiny starej papierni Zamoyskich. W okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego był to spory zakład, o czym mało kto dziś pamięta.

• Co ciekawe, papiernia produkowała aż 80% papieru w guberni lubelskiej, imponująca liczba!
• Wykorzystywała siłę prądu potoku Sopot w procesie produkcji, co pokazuje pomysłowość ówczesnych inżynierów.
• Na znaku wodnym produkowanego papieru widniał monogram ordynata i herb Zamoyskich, taki znak firmowy.

Do upadku papierni doprowadziły najpierw dwie powodzie, a na samym końcu, ostatecznego dzieła zniszczenia, dopełnił pożar. Smutna historia, ale warto o niej wiedzieć.

Wodospad nad jeleniem, rezerwat czartowe pole – piesze wędrówki w okolicy

Roztocze to doskonałe miejsce na piesze wędrówki, a szlaki piesze w okolicach Zwierzyńca oferują wiele, naprawdę wiele, do odkrycia. Jednym z ciekawszych celów jest Wodospad nad Jeleniem – największy wodospad na Roztoczu, położony w Suścu, na granicy Roztocza Środkowego i Równiny Biłgorajskiej.

Wodospad znajduje się na strumieniu Jeleń, który wypływa z niewielkiego zbiornika wodnego „Morskie Oko”. Możecie potraktować go jako osobną, krótką wycieczkę, albo, co polecam, dorzucić do spaceru słynnym szlakiem Szumów nad Tanwią.

Innym niezwykłym miejscem jest Rezerwat Czartowe Pole, położony około 25 minut samochodem od Zwierzyńca (należy minąć wieś Hamernia). Rezerwat leży w obrębie Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej i chroni malowniczy przełom rzeki Sopot, która jest prawym dopływem rzeki Tanwi. Przez rezerwat prowadzi ścieżka dydaktyczna o długości 1,4 km, co jest idealne na spokojny spacer.

Choć nad rzeką Sopot komary potrafią okrutnie siekać (no, to taka drobna wada, trzeba się przygotować), warto, ale to bardzo warto, przejść tę trasę. Na szlaku zobaczycie pomnik upamiętniający manewry wojsk polskich w 1931 roku oraz symboliczne groby partyzantów poległych w walkach w 1943 roku.

Ścieżka w Czartowym Polu, choć często porównywana do słynnych Szumów nad Tanwią, oferuje nieco inny charakter i również jest, według mnie, niezwykle urokliwa. Dwie różne, ale równie piękne trasy.

Józefów i okolice: geoturystyka, kamieniołomy i wieże widokowe

Niedaleko Zwierzyńca znajduje się miasteczko Józefów, które stanowi ważny punkt na mapie roztoczańskiej geoturystyki i oferuje kilka, by nie rzec, kilkanaście, interesujących atrakcji.

Kamieniołom babia dolina w józefowie: wspinaczka i ślad historii

Jednym z kluczowych miejsc w Józefowie jest Kamieniołom Babia Dolina, znany z urwistych wapiennych ścian. To miejsce ma swoją całkiem niedawną historię – w 2009 roku polscy żołnierze ćwiczyli tu przed misją w Afganistanie. Kto by pomyślał, prawda?

Dziś Kamieniołom Babia Dolina to popularne miejsce wśród spacerowiczów i wspinaczy, oferujące ciekawe widoki i geologiczne atrakcje, które warto poznać. Niedaleko kamieniołomu znajduje się też zalew, który powstał w dawnym wyrobisku po kopalni piasku, co też dodaje miejscu charakteru. W Józefowie warto też zobaczyć kirkut i synagogę z 2. poł. XIX wieku, ślady dawnej społeczności.

Józefowska wieża widokowa: panorama roztocza na wyciągnięcie ręki?

Nad Kamieniołomem Babia Dolina w Józefowie góruje Kamienna baszta widokowa, nazywana przez miejscowych po prostu Wieżą. Została wybudowana z miejscowego wapienia, pochodzącego właśnie z sąsiedniego kamieniołomu Babia Dolina, co jest, no, ciekawe powiązanie.

Wieża ma około 18 metrów wysokości, a z jej szczytu, jeśli tylko wejdziecie, rozpościera się ładna, naprawdę ładna panorama na Roztocze Środkowe oraz Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, który przylega do Józefowa. Wieża jest częścią Szlaku Geoturystycznego Roztocza Środkowego, co podkreśla jej znaczenie.

Będąc na rynku w Józefowie, warto też zwrócić uwagę na fontannę zdobioną figurami zwierząt charakterystycznych dla roztocza, takich jak jeleń, konik polski, dzik, wilk, ryś, bielik, głuszec czy lis. Taki mały, przyjemny akcent.

Zwierzyniec i roztocze – podsumowanie (bez słowa „podsumowanie”)

Zwierzyniec i całe roztocze to miejsca, które, wierzę w to głęboko, potrafią zauroczyć i skłonić do powrotu. My na pewno będziemy tu wracać! To kraina pełna kontrastów – od zabytkowych miasteczek po dziką przyrodę Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Zwierzyniec jest doskonałym punktem łączącym wiele szlaków turystycznych, co czyni go idealną bazą wypadową. Znajdziecie tu szlak pieszy, szlak rowerowy, szlak konny, a także szlak kajakowy na pobliskich rzekach. Region oferuje zróżnicowane trasy – od szlaków przyrodniczych, szlaków geologicznych i krajobrazowych, po szlaki historyczne, kulturowe, architektoniczne i sakralne, a nawet specjalistyczny szlak etnograficzny. Dla miłośników pięknych widoków wytyczono szlaki widokowe. Nie brakuje też opcji na spokojny szlak spacerowy, szlak rekreacyjny czy szlak edukacyjny. Szczególnie interesujące są też trasy łączące różne aspekty regionu, takie jak szlak przyrodniczo-leśny, szlak przyrodniczo-kulturowy, szlak przyrodniczo-historyczny, szlak przyrodniczo-etnograficzny, szlak przyrodniczo-geologiczny, szlak przyrodniczo-krajobrazowy, szlak przyrodniczo-widokowy, szlak przyrodniczo-edukacyjny, szlak przyrodniczo-rekreacyjny czy szlak przyrodniczo-spacerowy.

Przez Zwierzyniec przepływa rzeka Wieprz, idealna do, jak już wiecie, spływów kajakowych.

Spotkacie tu koniki polskie, poczujecie zapach lasu, i odkryjecie, jeśli tylko będziecie chcieli, tajemnice przeszłości. Pamiętajcie, że Roztoczański Park Narodowy, położony w województwie lubelskim, ma swoją siedzibę w Pałacu Plenipotenta w Zwierzyńcu, co dodatkowo podkreśla, o ile to w ogóle potrzebne, rolę miasta jako centrum regionu.

Planując podróż, weźcie pod uwagę różnorodność atrakcji, bo jest w czym wybierać.

• Chcecie wędrówek pieszych? Macie rezerwat przyrody Bukowa Góra (obszar ochrony ścisłej, ścieżka przyrodnicza ze Zwierzyńca), Piaseczną Górę, Tartaczną Górę (najwyższe wzniesienie w Zwierzyńcu z wieżą widokową), Białą Górę (klimatyczna wieża widokowa oddalona ok. 3,5 km od Zwierzyńca, z której widać dolinę Wieprza oraz okoliczne wzniesienia jak Bukowa, Tartaczna, Pałkowa Góra).
• Wolicie wycieczki rowerowe? Są szlaki Green Velo czy Centralny Szlak Rowerowy Roztocza. Rowerem możecie pognać przez Roztoczański Park Narodowy, na przykład ze Zwierzyńca do Florianki (dawna leśna osada ordynacka z 1830 r., nazwana na cześć czternastowiecznego rycerza Floriana Szarego – protoplasty rodu Zamoyskich – gdzie rośnie okazały Dąb Florian, mieści się Izba Leśna RPN i Ośrodek Hodowli Stajennej Konika Polskiego).
• Może spływy kajakowe po Wieprzu czy Tanwi? To też opcja.
• Interesuje Was zwiedzanie historyczne? Jest zabytkowy Zwierzyniec (kościół świętego Jana Nepomucena – ufundowany przez Tomasza i Teresę Zamoyskich – Kościółek na wyspie), aleja Marysieńki (za budynkami zarządu Ordynacji Zamojskiej), Browar w Zwierzyńcu (założony w ramach Ordynacji Zamojskiej, piwowarskie dzieje zapoczątkowano angielskim porterem, dziś należy do większej grupy, oferuje zwiedzanie i degustację, a co roku odbywa się tu Letnia Akademia Filmowa z kinem plenerowym, świetna sprawa!), Pomnik szarańczy (przeniesiony z Hamerni, upamiętnia zwycięstwo nad owadami w 1711 roku). Ale pamiętajcie też o trudnej historii – w latach 1940-1944 Niemcy utworzyli w Zwierzyńcu Niemiecki obóz przesiedleńczy, przez który przeszło 24 000 więźniów, w tym 7 000 dzieci. Ze Zwierzyńcem związany jest też tragiczny termin Dzieci Zamojszczyzny. 2 lutego 1944 dokonano w Zwierzyńcu publicznej egzekucji ulicznej na placu targowym – oddziały niemieckie przymusowo sprowadziły mieszkańców, a zarzutem, ach, jaki to straszne, była przynależność do ruchu oporu.
• Lubicie geoturystykę? Józefów (kamieniołom Babia Dolina, wieża widokowa będąca częścią Szlaku Geoturystycznego Roztocza Środkowego) czeka.

Warto też zajrzeć do Rezerwatu Czartowe Pole (około 25 minut samochodem od Zwierzyńca) czy Rezerwatu Nad Tanwią, gdzie znajdują się Szumy nad Tanwią nieopodal wsi Rebizanty (z 24 progami skalnymi na Tanwi, położony na terenie Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej, przez rezerwat prowadzi ścieżka dydaktyczna “Szlak Szumów” biegnąca nad brzegami Tanwi przez Czarcie Pole, Tanew pięknie meandruje, na Tanwi znajdowała się dawna granica rosyjsko-austriacka, co też jest historyczną ciekawostką).

Z Czartowego Pola do Szumów nad Tanwią dojedziecie w kwadrans, więc można je połączyć. Niedaleko Szumów znajduje się też Wodospad nad Jeleniem na potoku Sopot w Suścu. W okolicy Czartowego Pola i Szumów warto też pamiętać o wieży widokowej obok wsi Susiec (33 min od Zwierzyńca, na Górze Grabowieckiej, przypomina basztę, z panoramą na Roztocze Środkowe, Puszczę Solską i Susiec, przy drodze do Grabowicy). Inną ciekawą wieżą jest ta w Krasnobrodzie, a niedaleko jest przecież jej sąsiadka w Józefowie, która dominuje nad kamieniołomem Babia Dolina. Jak mawia mój znajomy przewodnik, „na roztoczu wież widokowych nigdy za wiele!”.

Południowe Roztocze też ma swoje skarby, choć, trzeba przyznać, nieco dalej od Zwierzyńca. Znajdziecie tam barokowy Pałac Łosiów w Narolu wzniesiony przez hrabiego Antoniego Feliksa Łosia, czy ścieżkę przyrodniczą Kobyle Jezioro i Rezerwat Źródła Tanwi (już w woj. podkarpackim). Przy szlaku na Kobyle Jezioro znajdziecie parking w przysiółku Złomy Ruskie na terenie Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego.

Ciekawostką są też cerkwie, np. murowana Cerkiew Świętego Dymitra w Starym Dzikowie (kres jej funkcjonowania nastąpił pod koniec II wojny światowej, kręcono tu film Katyń Andrzeja Wajdy) czy ruiny murowanej cerkwi w Kniaziach (w gminie Lubycza Królewska na Roztoczu Wschodnim), zbudowanej w latach 1798–1806, do której w 1906 roku trafiły, tak, relikwie świętej Paraskewy (bułgarskiej świętej mniszki, żyjącej w XI w., której relikwie podróżowały przed Turkami, jak Słowianie uciekający przed niewiernymi ze wschodu, taka historyczna analogia). Cerkiew ta została uszkodzona w 1941 roku w wyniku ostrzału artyleryjskiego, a w 1944 roku została spalona, a obok tej cerkwi kręcono sceny do filmu „Zimna wojna” w reżyserii Pawła Pawlikowskiego, co jest chyba jej najbardziej znanym współczesnym faktem.

Roztocze to region, w którym historia i przyroda, no po prostu, przeplatają się na każdym kroku. Zwierzyniec ze swoją bogatą przeszłością i położeniem w centrum Roztocza Środkowego jest wymarzonym miejscem na start. Konik polski w Roztoczańskim Parku Narodowym, szlaki rowerowe i piesze, spływy kajakowe, lokalne smaki, wspaniałe widoki z licznych wież widokowych (Biała Góra, Tartaczna Góra w Zwierzyńcu, Susiec, Krasnobród, Józefów) – wszystko to czeka, abyście to odkryli.

Pamiętajcie też o odwiedzeniu Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego w Zwierzyńcu, bo to kopalnia wiedzy. Jeśli macie dzieci, możecie wybrać się z najmłodszymi do Parku Linowego w Krasnobrodzie czy pooglądać koniki polskie we Floriance. To miejsce, jestem o tym przekonany, z pewnością dostarczy Wam mnóstwa pozytywnych wrażeń i pięknych wspomnień. I wiecie co? Podzielcie się swoimi wrażeniami z roztocza w mediach społecznościowych, niech inni też dowiedzą się, jakie to wspaniałe miejsce!