Cały świat zamarł. Na osiemnaście długich dni, między 23 czerwca a 10 lipca 2018 roku, oczy wszystkich były skierowane na jedno miejsce – północną Tajlandię. To właśnie tam, w ciemnych, zalanych wodą korytarzach jaskini Tham Luang, toczył się dramat, który śledziły miliony. Opowieść o dwunastu chłopakach z drużyny piłkarskiej i ich trenerze, odciętych od świata przez monsun szalejący pod ziemią, jest historią o strachu, o beznadziei, ale chyba przede wszystkim o niesamowitej sile ludzkiego ducha. O międzynarodowej współpracy, która przerosła wszelkie oczekiwania i o nadziei, która jakimś cudem tliła się wbrew logice.

Zapraszam Was w podróż do samego serca tej niewiarygodnej operacji ratunkowej w tajlandzkiej jaskini. Misji, która na zawsze wryła się w karty historii. Krok po kroku prześledzimy wszystko, od zwykłej wycieczki, która zmieniła się w piekło, po dramatyczną, brawurową ewakuację i życie, które dla uratowanych i ich wybawców zaczęło się właściwie na nowo. To jedna z tych historii, obok których po prostu nie da się przejść obojętnie, a każdy film o jaskiniach inspirowany tymi wydarzeniami, jak choćby głośny „Na ratunek: misja w jaskini”, tylko utwierdza w przekonaniu o jej wyjątkowości.

Niewinna wycieczka, która zamieniła się w koszmar

Wszystko zaczęło się tak banalnie, jak tylko mogło – od planu na popołudniową przygodę. Nikt, absolutnie nikt, nie mógł wtedy przypuszczać, że krótka wyprawa do dobrze znanej, lokalnej jaskini zamieni się w walkę o życie. Walkę, która przyciągnie uwagę całego globu i zmusi do działania siły, jakich jeszcze nigdy nie widziano w obliczu potęgi natury.

Uwięziona grupa to dwunastu chłopaków w wieku od 11 do 16 lat, członkowie juniorskiego klubu piłkarskiego „Moo Pa”, czyli „Dziki”. Towarzyszył im 25-letni trener i opiekun, Ekkapol Chantawong. Byli zgraną paczką, a ich wielką pasją była piłka nożna. Spekulowano później, że wycieczka do jaskini Tham Luang – a właściwie Tham Luang Nang Non, co tłumaczy się jako „Wielka Jaskinia Śpiącej Damy” – mogła być formą świętowania 17. urodzin jednego z nich, Peerapata Sompiangjai. To właśnie oni, ci młodzi sportowcy i ich trener, stali się głównymi bohaterami dramatu.

Sama jaskinia to potężny system krasowy w prowincji Chiang Rai, tuż przy granicy z Mjanmą (Birmą). Dokładne położenie, czyli location, tego miejsca to park narodowy Tham Luang–Khun Nam Nang Non. Kompletna mapa jaskini Tham Luang pokazuje, że ciągnie się ona na ponad 10 kilometrów pod malowniczymi górami Doi Nang Non. Była popularnym celem wycieczek, ale skrywała swoje mroczne sekrety, zwłaszcza w porze deszczowej. I właśnie wtedy, 23 czerwca 2018 roku, gdy „Dziki” były w środku, pogoda się załamała. Nagły, potężny deszcz monsunowy sprawił, że korytarze zalało w mgnieniu oka. Poziom wody podniósł się miejscami o kilka metrów, odcinając jedyną drogę powrotną. Uciekając przed wzbierającą wodą, grupa musiała iść coraz głębiej i głębiej, nie wiedząc, że ich utknięcie w jaskini właśnie się rozpoczyna i potrwa wiele dni.

Pierwsze dni niepewności: czy jest jeszcze nadzieja?

Pierwsze godziny po tym, jak chłopcy nie wrócili do domów, upłynęły w narastającym niepokoju. Rodziny szybko zrozumiały, że musiało stać się coś złego. Kiedy matka jednego z chłopców zgłosiła jego zaginięcie na policję, a zaraz po niej kolejne rodziny, fakty zaczęły się łączyć. Podejrzenia od razu padły na jaskinię. A gdy przy wejściu znaleziono porzucone rowery i sprzęt sportowy drużyny, wszystko stało się jasne. Najgorsze obawy się potwierdziły.

Rozpoczęto poszukiwania, ale ratownicy od początku zderzyli się ze ścianą. A właściwie ze ścianą wody. Żywioł był bezlitosny. Woda wciąż napływała, a silne prądy i zerowa widoczność w zalanych korytarzach sprawiały, że każda próba wejścia do środka była skrajnie niebezpieczna. Pierwsze dni to był obraz frustracji i bezradności. W obliczu kryzysu do akcji wkroczyły elitarne jednostki, w tym ponad tysiąc żołnierzy tajlandzkich. Kluczową rolę mieli odegrać komandosi z tajlandzkiej jednostki specjalnej marynarki wojennej – Navy SEALs. Dowodzeni przez admirała Arpakorna Yuukongkaewa, stanęli przed zadaniem, które przerosło wszystko, z czym do tej pory mieli do czynienia. Bo chociaż byli świetnie wyszkoleni, specyfika nurkowania w klaustrofobicznych, zalanych jaskiniach była dla nich nowym, śmiertelnym wyzwaniem.

Świat spieszy z pomocą: bezprecedensowa operacja międzynarodowa

Wieść o uwięzionych chłopcach rozlała się po świecie z prędkością błyskawicy, wywołując niesamowitą falę współczucia. Rząd Tajlandii, widząc jak ekstremalnie trudne jest to zadanie, oficjalnie poprosił o wsparcie z zagranicy. Odpowiedź była natychmiastowa. To, co wydarzyło się potem, było największą tego typu operacją w historii.

Do Chiang Rai zaczęła zjeżdżać absolutna światowa elita nurkowania jaskiniowego – specjaliści z Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Chin, Holandii, Belgii, Kanady i wielu innych krajów. Już dzień po zaginięciu pierwsi brytyjscy i amerykańscy nurkowie weszli do jaskini, żeby ocenić sytuację. (Szczerze mówiąc, to właśnie ich unikalne umiejętności okazały się decydujące).

U podnóża góry Doi Nang Non, tuż przy wejściu do jaskini, w ciągu kilku dni wyrosło prawdziwe miasteczko. Ten ogromny obóz ratunkowy działał jak dobrze naoliwiona maszyna, z wydzielonymi strefami dla ratowników, wojska, rodzin i mediów. Były tam kuchnie polowe wydające tysiące posiłków, prowizoryczny szpital, a setki wolontariuszy dbały o logistykę i porządek. W obozie koczowało też ponad 1000 dziennikarzy z całego świata, relacjonujących wydarzenia dla BBC czy Reutersa.

Jednak ta akcja nie udałaby się bez gigantycznego zaangażowania zwykłych ludzi. Tysiące wolontariuszy z całej Tajlandii przyjechało, by pomagać jak tylko mogli: gotowali, prali ubrania nurków, masowali ich obolałe mięśnie i co najważniejsze, wspierali załamane rodziny. Niesamowitą postawą wykazali się też lokalni rolnicy. Kiedy z jaskini zaczęto wypompowywać miliony litrów wody, zalewając ich pola ryżowe i niszcząc plony, żaden z nich nie miał pretensji, mówiąc że życie dzieci jest ważniejsze.

Walka z żywiołem wewnątrz góry

Gdy na powierzchni trwała logistyczna operacja-gigant, w środku góry toczyła się prawdziwa bitwa. Każdy metr zdobyty w głąb jaskini był okupiony potwornym wysiłkiem i śmiertelnym ryzykiem. Największym wrogiem była woda i nieubłaganie uciekający czas.

Nurkowanie w Tham Luang, cóż, to nie było nurkowanie na rafie koralowej. Korytarze były tak wąskie, że w niektórych miejscach, jak w słynnym rozwidleniu „T-junction”, nurkowie musieli zdejmować butle, by się przecisnąć. Woda była lodowata i mętna jak kawa z mlekiem, co oznaczało, że nie widzieli absolutnie nic. Potężne, nieprzewidywalne prądy mogły w każdej chwili uwięzić nurka albo zerwać linę poręczową, która była jedynym połączeniem ze światem. Kiedyś, pracując nad materiałem o speleologii, usłyszałem od doświadczonego grotołaza, że „w jaskini woda nie jest twoim przyjacielem, jest twoim sędzią”. Tutaj było to widać jak na dłoni.

Z czasem pojawiło się nowe zagrożenie. Pomiary wykazały, że poziom tlenu w komorze, gdzie mogli być chłopcy, drastycznie spadał. To właściwie przekreśliło jeden z pierwotnych scenariuszy, który zakładał przeczekanie w jaskini całej pory deszczowej. Stało się jasne, że nie przetrwają tam kilku miesięcy. Czasu było coraz mniej.

Szóstego lipca światem wstrząsnęła tragiczna wiadomość. Saman Kunan, 38-letni były komandos tajlandzkich Navy SEALs, który zgłosił się jako wolontariusz, zginął. Jego misją było dostarczenie butli z tlenem do środka. W drodze powrotnej zabrakło mu powietrza, stracił przytomność pod wodą. Jego partner próbował go reanimować, niestety bezskutecznie. Śmierć Samana (ang. deaths) była potężnym ciosem, ale też uświadomiła wszystkim, z jak ogromnym ryzykiem się mierzą i zmotywowała ich do jeszcze cięższej pracy. Był on pierwszą z dwóch ofiar śmiertelnych całej akcji, co odpowiada na pytanie, kto zginął w jaskini.

Dziewięć dni później: cud, który dał nadzieję

Po dziewięciu dniach morderczych poszukiwań, gdy nadzieja powoli gasła, zdarzyło się coś, co wielu nazywa cudem. Moment, który na nowo rozpalił wiarę w szczęśliwe zakończenie.

Drugiego lipca, dwaj brytyjscy nurkowie, Richard „Rick” Stanton i John Volanthen dokonali przełomu. Po wielogodzinnej, wyczerpującej przeprawie przez zalane korytarze, wynurzyli się w nieznanej komorze i w świetle latarek zobaczyli trzynaście skulonych postaci. Chłopcy i ich trener żyli. Jak później opowiadał Stanton, najpierw ich poczuł, zanim ich zobaczył. Byli uwięzieni na małej skalnej półce, jakieś 400 metrów za komorą „Pattaya Beach”, która sama została kompletnie zalana.

Ich przetrwanie przez dziesięć dni w ciemności, bez jedzenia, było w dużej mierze zasługą 25-letniego trenera, Ekkapola Chantawonga. Ten były mnich buddyjski, wykorzystał swoją wiedzę by pomóc chłopcom. Nauczył ich medytować, co pozwoliło im zachować spokój i oszczędzać energię. Utrzymywał dyscyplinę, kazał pić czystą wodę kapiącą ze skał, a nawet organizował im czas, by nie popadli w apatię. Kluczową rolę odegrał też 14-letni Adul Sam-on, który jako jedyny w grupie znał trochę angielski i to on pierwszy porozumiał się z nurkami.

Od tego momentu rozpoczęła się faza podtrzymywania ich przy życiu. Nurkowie regularnie dostarczali im wysokokaloryczne żele energetyczne, witaminy, leki i co najważniejsze – światło i kontakt ze światem. Chłopcy dostali listy od rodzin i mogli na nie odpisać, co niezwykle podniosło ich na duchu. Od chwili odnalezienia z grupą stale przebywał też lekarz, australijski anestezjolog i światowej klasy nurek, dr Richard „Harry” Harris. To on oceniał ich stan i przygotowywał do najtrudniejszego.

Jak ich stamtąd wydostać? Scenariusze ewakuacji

Odnalezienie grupy było gigantycznym sukcesem, ale zarazem początkiem największego dylematu. Sztab kryzysowy pod wodzą gubernatora Narongsaka Osotthanakorna stanął przed pytaniem, na które nikt nie znał dobrej odpowiedzi: jak bezpiecznie wydostać z głębi ziemi dwunastu osłabionych chłopców, którzy nie umieją nurkować, przez śmiertelnie niebezpieczny podwodny labirynt?

Analizowano cztery główne warianty. Każdy ryzykowny, każdy niepewny.

• Wiercenie szybu: Zespoły na powierzchni próbowały zlokalizować komorę i przewiercić się do niej z góry. Wykonano ponad 100 odwiertów, najgłębszy na 400 metrów, ale precyzyjne trafienie w cel było prawie niemożliwe.
• Wypompowanie wody: Setki pomp pracowały bez przerwy, usuwając miliony litrów wody. Udało się obniżyć jej poziom ale całkowite osuszenie jaskini przed kolejnymi deszczami, to było po prostu nierealne.
• Przeczekanie: Ta opcja, zakładająca dostarczanie zapasów przez kilka miesięcy, została odrzucona. Powód? Gwałtownie spadający poziom tlenu.
• Nauczenie chłopców nurkowania: Scenariusz, który wydawał się logiczny, ale jednocześnie najbardziej ryzykowny.

Pomysł, by nauczyć chłopców podstaw nurkowania, był intensywnie rozważany. Jednak eksperci szybko uznali go za zbyt niebezpieczny. Chłopcy byli osłabieni, niektórzy nie umieli nawet pływać, a trasa była wyzwaniem dla zawodowców. Perspektywa ataku paniki pod wodą w ciasnym przejściu, równała się pewnej śmierci. Dylemat był ogromny.

Wobec braku bezpiecznych alternatyw, podjęto decyzję bezprecedensową i szalenie kontrowersyjną. Właściwie to nie tyle decyzję, co akt desperacji. Postanowiono ewakuować chłopców w stanie głębokiej sedacji, czyli uśpienia. Plan, opracowany w dużej mierze przez doktora Richarda Harrisa, zakładał podanie każdemu z nich koktajlu silnych leków. Mieli być transportowani przez nurków jak bezwładne „paczki”. Była to opcja ostateczna, obarczona gigantycznym ryzykiem, ale w tamtym momencie jedyna, która dawała jakąkolwiek szansę.

Wydarzenia w Tajlandii przyciągnęły też uwagę innowatorów, w tym Elona Muska. Jego zespół inżynierów błyskawicznie zbudował miniaturową łódź podwodną, taką kapsułę ratunkową. Choć gest doceniono, po dostarczeniu prototypu na miejsce dowództwo uznało go za niepraktyczny w ciasnych korytarzach i ostatecznie nie został on wykorzystany.

Trzydniowa operacja D-Day: ewakuacja krok po kroku

Ósmego lipca 2018 roku, po ponad dwóch tygodniach niepewności ruszyła finałowa faza operacji. Przez trzy dni świat z zapartym tchem śledził doniesienia z Tajlandii, licząc, że ten szalony plan się powiedzie.

Przed podwodną podróżą każdy z chłopców przechodził specjalną procedurę pod okiem doktora Harrisa. Najpierw tabletka Xanaxu. Potem zastrzyk z ketaminy, potężnego środka znieczulającego, który wprowadzał go w stan uśpienia. Dodatkowo atropina, by zmniejszyć wydzielanie śliny i ryzyko zakrztuszenia. Co kilkadziesiąt minut nurkowie musieli podawać chłopcom kolejne dawki, aby nie wybudzili się w trakcie transportu, co byłoby katastrofą.

Każdy uśpiony chłopiec, którego ręce wiązano z tyłu na wypadek odruchowego zerwania maski, był przypinany do elastycznych noszy SKED. Taki „pakunek” transportowało dwóch nurków-opiekunów. Podróż do wyjścia trwała kilka godzin i była podzielona na etapy. Rozciągnięto skomplikowany system lin, a w suchszych komorach chłopców przekazywano kolejnym zespołom. Cały proces to był logistyczny majstersztyk, w który zaangażowanych było ponad stu ratowników wewnątrz jaskini.

Kiedy 10 lipca ostatni chłopiec i trener byli już bezpieczni, a w jaskini została tylko czwórka komandosów SEALs i ostatnich kilku ratowników, nagle zawiodły główne pompy. Woda zaczęła gwałtownie wzbierać. Ostatni bohaterowie misji – ich pośpiech i determinacja w tej chwili musiały być niewyobrażalne, musieli w pośpiechu uciekać, brodząc w wodzie po szyję. Jak wspominał major Charles Hodges z amerykańskiego zespołu, wszyscy mieli ogromne szczęście, że zdążyli tuż przed tym, jak jaskinia znowu stała się śmiertelną pułapką. Było to jedno z największych wyzwań ostatnich chwil operacji.

Bohaterowie bez peleryn: ludzie, którzy stali za sukcesem tej misji

Sukces tej operacji to dzieło tysięcy ludzi. Choć media skupiały się na kilku nazwiskach, to właśnie zbiorowy wysiłek sprawił, że niemożliwe stało się możliwe. Jak mawia mój znajomy przewodnik górski, „w górach nie ma bohaterów, są tylko ci, którzy dobrze pracują w zespole”. Tu było podobnie, tylko na niewyobrażalną skalę.

Wśród 90 nurków biorących udział w ewakuacji (40 z Tajlandii, 50 z zagranicy) kilka postaci przeszło do historii. Brytyjczycy Rick Stanton i John Volanthen, którzy znaleźli grupę. Niezastąpiony australijski lekarz, dr Richard Harris, którego unikalne połączenie medycyny i nurkowania jaskiniowego pozwoliło na wdrożenie planu sedacji. U jego boku stał partner, emerytowany weterynarz Craig Challen. No i oczywiście odwaga tajlandzkich komandosów Navy SEALs oraz dziesiątek innych specjalistów.

Ale prawdziwa siła tej operacji tkwiła w ludziach, których imion świat nie pozna. W tysiącach wolontariuszy, którzy niestrudzenie pracowali w obozie, gotując, czyszcząc, organizując. W lokalnej społeczności. I wreszcie w tych 128 rolnikach, którzy bez słowa skargi pozwolili, by woda z jaskini zalała ich pola ryżowe. Ich ciche poświęcenie było równie heroiczne, co odwaga nurków.

Nowy rozdział: życie po wyjściu z mroku

Wydobycie chłopców na powierzchnię to nie był koniec. To był początek nowego, trudnego rozdziału: powrotu do normalności, walki ze skutkami traumy i radzenia sobie z nagłą, globalną sławą.

Bezpośrednio po ewakuacji cała grupa trafiła do szpitala na siedmiodniową kwarantannę. Lekarze obawiali się zakażenia groźnymi chorobami tropikalnymi, jak histoplazmoza czy leptospiroza. U kilku chłopców stwierdzono podwyższony poziom białych krwinek a dwóch miało objawy zapalenia płuc. Na szczęście, dzięki szybkiej opiece, wszyscy wrócili do pełni zdrowia.

Cały dramat rzucił też światło na problem bezpaństwowości w regionie. Trener Ekkapol Chantawong oraz trzech chłopców, w tym bohater-tłumacz Adul Sam-on, nie mieli tajlandzkiego obywatelstwa. Władze Tajlandii, w geście dobrej woli, znacząco przyspieszyły procedury i przyznały im obywatelstwo, otwierając przed nimi nowe możliwości.

Wkrótce po wyjściu ze szpitala, jedenastu z dwunastu chłopców (jeden był chrześcijaninem) oraz ich trenerem wzięli udział w specjalnej ceremonii. Na dziewięć dni zostali nowicjuszami w buddyjskim klasztorze. W tradycji buddyzmu Therawada, tymczasowe wstąpienie do zakonu to forma oddania czci i zdobycia „zasług” dla kogoś. W tym przypadku chłopcy zrobili to, by uhonorować pamięć Samana Kunana, ratownika, który oddał za nich życie. (To jeden z tych detali, które najmocniej zapadają w pamięć i pokazują głębię tej kultury).

Globalny fenomen po dramacie w Tham Luang

Akcja ratunkowa w Tham Luang, znana na świecie jako Tham Luang cave rescue, niemal od razu stała się globalnym fenomenem. Niezwykła historia poruszyła wyobraźnię ludzi na całym świecie i stała się wdzięcznym tematem dla filmowców i pisarzy.

Na miejscu operacji koczowało ponad tysiąc dziennikarzy. Tak ogromne zainteresowanie mediów rodziło, co tu dużo mówić, problemy etyczne. Związek dziennikarzy apelował o poszanowanie prywatności rodzin, zdarzały się jednak incydenty, jak uruchamianie dronów w pobliżu lądowisk dla helikopterów. W jednym z nich brał udział polski dziennikarz stacji TVN, Wojciech Bojanowski, który za używanie drona został na krótko zatrzymany.

Historia stała się też kanwą dla wielu produkcji filmowych. Powstały i fabuły, i dokumenty. Szczególne uznanie zdobył dokumentalny film o jaskiniach („documentary”) National Geographic „Na ratunek” („The Rescue”). Wielu widzów, szukając informacji o tym, gdzie obejrzeć produkcje takie jak „Na ratunek: misja w jaskini”, zwracało też uwagę na ich wierną realiom obsadę. Powstał nawet serial „Uwięzieni w jaskini: Tajlandzka akcja ratunkowa” dostępny na Netflix. Każdy film (movie) o nurkowaniu w jaskiniach podwodnych, który powstał po tych wydarzeniach, w jakiś sposób nawiązuje do tej niesamowitej historii z Tajlandii.

Dramat z 2018 roku na zawsze zmienił też samą jaskinię. Z miejsca znanego głównie lokalsom, teraz (now) jaskinia Tham Luang stała się atrakcją turystyczną na skalę światową. Choć oczywiście, ta nowa popularność ma też swoje cienie i wymaga ogromnej rozwagi, by nie doprowadzić do kolejnej tragedii. Rząd zainwestował w infrastrukturę, powstało muzeum, a pomnik upamiętniający bohaterskiego nurka Samana Kunana stał się centralnym punktem, przypominając o cenie, jaką zapłacono za uratowanie trzynastu istnień.

Tham Luang: lekcja nadziei silniejszej niż mrok

Historia z jaskini Tham Luang to coś znacznie więcej niż tylko relacja z brawurowej akcji. To potężna, uniwersalna opowieść o tym, co w ludziach najlepsze. Pokazuje, że w obliczu tragedii potrafimy przekraczać granice – nie tylko te geograficzne, ale i granice własnych możliwości. To dowód, że współpraca, empatia i niezłomna wola walki mogą pokonać największy mrok i najpotężniejszy żywioł. Obyśmy o tej lekcji nadziei, jaka popłynęła z zalanych korytarzy tajlandzkiej jaskini, pamiętali jak najdłużej.