Ach, Sandomierz! to miasto, które rozpościera się malowniczo na siedmiu wzgórzach, niczym nasz własny, polski Mały Rzym. Położony w województwie świętokrzyskim, na styku dwóch fascynujących krain geograficznych – Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej i Kotliny Sandomierskiej – Sandomierz co roku przyciąga rzesze turystów z całego kraju i Europy. To miejsce przesiąknięte historią i pełne atrakcji turystycznych, idealne na weekendową wycieczkę dla każdego. Odkryjmy razem co zobaczyć w Sandomierzu i dlaczego warto go odwiedzić.

Sandomierz – Mały Rzym i perełka nad Wisłą

Sandomierz, często określany mianem perełki nad Wisłą, zasługuje na to miano w pełni. Jego urokliwe położenie na wiślanej skarpie, bogactwo zabytków i niezwykła historia sprawiają, że czujemy się tu jak w podróży w czasie. Miasto zachowało swój średniowieczny układ urbanistyczny, wytyczony jeszcze za panowania króla Kazimierza Wielkiego. Choć lessowe podłoże, na którym leży Sandomierz, początkowo potrafiło być przyczyną problemów w przeszłości (zapadały się tu nawet budynki!) dziś dodaje miejscu unikalnego charakteru w postaci licznych wąwozów lessowych.

Przez wieki Sandomierz wiele zawdzięczał przepływającej obok Wiśle, która była ważnym szlakiem handlowym. I właśnie tutaj krzyżują się ważne arterie drogowe, takie jak droga krajowa nr 77 czy droga krajowa nr 79, co ułatwia przyjechać do Sandomierza z różnych stron Polski. My jako podróżnicy doceniamy miejsca z duszą, a Sandomierz ma jej mnóstwo! Czy można sobie wyobrazić lepsze połączenie historii, przyrody i dogodnego dojazdu? Jak mawia mój znajomy przewodnik, „Sandomierz to miasto, które samo opowiada swoją historię, trzeba tylko chcieć posłuchać”.

Sandomierzanie z dumą porównują swoje miasto do Rzymu we Włoszech, a przydomek Mały Rzym nie wziął się znikąd. Podobnie jak stolica Italii, Sandomierz rozciąga się na siedmiu wzgórzach. Unikalne położenie na lessowym podłożu, bogactwo historii która sięga ponad 1000 lat (Sandomierz jest jednym z najstarszych miast w Polsce), oraz wyjątkowa koncentracja zabytków sprawiają że wrażenie podobieństwa jest odczuwalne. Sandomierz był kiedyś jednym z najważniejszych ośrodków władzy książęcej, stolicą Księstwa Sandomierskiego od koronacji Władysława Łokietka, a w czasach Kazimierza Wielkiego jednym z ważniejszych ośrodków państwowych Małopolski. Dziś jest uznawany za drugie po Krakowie, najważniejsze miasto Małopolski. Jego architektura, szczególnie w obrębie Starego Miasta, zachwyca kunsztem. Spacer po Sandomierzu to spacer po żywej księdze historii i architektonicznych perełkach. To wystarczające powody by przyjechać i osobiście przekonać się o wyjątkowości tego miejsca, nawet jeśli (jak wszędzie) w sezonie bywa tu dość tłoczno.

Sandomierz: krótka historia miasta i jego atrakcje

Historia Sandomierza sięga głęboko w przeszłość. Ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą już z epoki kamienia, a około X wieku na wzgórzu zamkowym powstał gród książęcy. Królowie i książęta, którzy przejęli osadę, stworzyli z niej jeden z trzech najważniejszych ośrodków władzy w Królestwie Polskim obok Wrocławia i Krakowa. W słynnej „Kronice polskiej” Gall Anonim, opisując podział kraju za panowania Władysława Hermana, wymienia Sandomierz właśnie w tym kontekście. Po testamencie Bolesława Krzywoustego, ziemię sandomierską objął we władanie jego syn Henryk Sandomierski. Po jego śmierci ziemia sandomierska została włączona do dzielnicy krakowskiej. Przybyli mieszkańcy i władcy na nowo kształtowali jego oblicze.

Rozwój miasta, które w 1286 roku zostało powtórnie lokowane na prawie magdeburskim przez księcia Leszka Czarnego, przerwały brutalne najazdy Tatarów w XIII wieku (1241 i 1260). Odbudowa grodu usytuowała centrum Sandomierza bliżej wiślanej skarpy. Po tych zniszczeniach miasto udało się odbudować i ponownie rozkwitło. Fatalna okazała się wizyta Szwedów podczas potopu szwedzkiego, która zakończyła się wysadzeniem sandomierskiego Zamku. Miasto szybko się rozwijało, często goszcząc polskich królów, w tym Władysława Jagiełłę i Kazimierza Wielkiego, który wizytował Sandomierz aż 18 razy! W tym okresie miasteczko otoczono murami obronnymi z czterema bramami (choć do dziś zachowała się tylko Brama Opatowska i Furta Dominikańska, czyli słynne Ucho Igielne), a do fortyfikacji włączono murowany Zamek.

Historia Sandomierza to opowieść o wzlotach i upadkach, najeźdźcach takich jak Tatarzy i Litwini, którzy doprowadzili do pożaru w 1349 roku, czy represjach zaborców i ciosach I Wojny Światowej, które ograniczyły znaczenie miasta. Ciekawostką jest że według planów Eugeniusza Kwiatkowskiego, Sandomierz miał zostać stolicą Centralnego Okręgu Przemysłowego, ale plany te pokrzyżował wybuch drugiej wojny światowej, która przyniosła zagładę społeczności żydowskiej i śmierć wielu przedstawicieli miejscowej inteligencji. Zabytkowa zabudowa ocalała jednak podczas walk w 1945 roku, przypisuje się to decyzji pułkownika Armii Czerwonej Wasyla Skopenki, który spoczywa na cmentarzu żołnierzy radzieckich. Dzisiejszy Sandomierz ze swoją bogatą historią i licznymi zabytkami, jest fascynującą atrakcją dla turystów, a właściwie można powiedzieć że każdy zakątek opowiada tu jakąś opowieść.

Spacer po starym mieście

Spacer po Starym Mieście w Sandomierzu to punkt obowiązkowy każdej wizyty. To tutaj koncentruje się większość głównych atrakcji Sandomierza i to właśnie starówka sandomierska, uznana w 2017 roku za pomnik historii, ma szczególne znaczenie dla narodowego dziedzictwa Polski. Możecie skorzystać z usług przewodnika, który opowie ciekawe opowieści związane z miastem i jego zabytkami. W Centrum Informacji Turystycznej, które znajduje się pod adresem Rynek 20, naprzeciwko Ratusza, możecie dostać mapę Sandomierza z atrakcjami, a nawet pobrać specjalną aplikację mobilną, która poprowadzi Was po najciekawszych zakątkach. Jeśli potrzebujecie więcej informacji, oddział PTTK również służy pomocą. Na Rynek w Sandomierzu można też dotrzeć melexami, które służą turystom do zwiedzania miast, stylizowane na zabytkowe, dodają spacerowi uroku. Przy Rynku znajdują się liczne sklepiki z pamiątkami, restauracje i kawiarnie, w tym Kawiarnia Kordegarda (ulubione miejsce serialowych bohaterów, jakby ktoś pytał).

Najpiękniejsze uliczki i zakamarki starego miasta w Sandomierzu

Stare Miasto w Sandomierzu to nie tylko Rynek i główne zabytki. To także urokliwe wąskie uliczki i tajemnicze zakamarki, które tylko czekają na odkrycie. Warto pospacerować po tych cichszych częściach starówki, podziwiać stare kamienice i poczuć atmosferę dawnych wieków, a także mieć możliwość zrobienia wielu unikalnych zdjęć. Spacerując po labiryncie uliczek Starego Miasta, każde przejście między budynkami odsłania nową perspektywę. Rynek w Sandomierzu jest piękny o każdej porze dnia, a wieczorem oświetlony Ratusz i kamienice tworzą magiczną atmosferę. Charakterystyczna jest ulica Mariacka, odchodząca od Rynku, która stanowi swoistą granicę między świecką częścią miasta a „krainą religii”. Unikalnym elementem krajobrazu są lessowe wąwozy. Spacerując, na pewno traficie na Wąwóz Świętego Jakuba (zwany Staromiejskim) prowadzący do Parku Piszczele, gdzie znajduje się Aleja Szachowa, czy Wąwóz Piszczele, którego nazwa pochodzi od kości znajdowanych w jego ścianach. Miejscy bajarze twierdzą, że były to kości Tatarów, których wykiwała legendarna Halina Krępianka.

Krótki spacer dzieli kościół św. Jakuba od wąwozu Królowej Jadwigi, a ulica Zamkowa prowadzi do Wąwozu Królowej Jadwigi.

• Ucho Igielne (Furta Dominikańska) – wąski przesmyk w dawnych obwarowaniach miasta, kiedyś używany przez dominikanów do komunikacji między klasztorami. Dziś charakterystyczna atrakcja.
• Wąwóz Królowej Jadwigi – najsłynniejszy i najbardziej okazały wąwóz lessowy w Sandomierzu, ma około pół kilometra i położony jest pomiędzy ulicą Staromiejską a Królowej Jadwigi. Legenda mówi, że Królowa Jadwiga, podążając do Kościoła św. Jakuba, utknęła tu kiedyś (brzmi jak niezłe wyzwanie!)
• Ulica Opatowska – główny deptak, pełen knajpek i stoisk.

Pamiętajcie że lessowe podłoże, choć piękne, stanowiło i nadal może stanowić zagrożenie dla miasta. Niekonserwowane piwnice nie wytrzymały ciężaru murów obronnych i budynków w przeszłości co pokazuje potęgę, a zarazem kruchość tej lessowej ziemi.

Sandomierski rynek: serce miasta, perełka architektury i bogata historia

Sercem Sandomierza jest bez wątpienia sandomierski Rynek, przez wielu uważany za najpiękniejszy w Polsce. To tutaj, w przestrzeni Rynku, koncentruje się życie miasta i znajdziemy wiele architektonicznych perełek i śladów bogatej historii. Centralnie na płycie Rynku w Sandomierzu góruje gotycko-renesansowy Ratusz, datowany na przełom XIV i XV wieku, postawiony wkrótce po najeździe Litwinów z 1349 roku. Jego najstarsza ceglana część reprezentuje styl gotycki, a siedziba rady miasta została rozbudowana w renesansowym stylu, co tworzy fascynującą mieszanką architektoniczną.

Od południowej strony Ratusza znajdziecie zegar słoneczny, odtworzony w 1958 roku przez Tadeusza Przypkowskiego, kolekcjonera i założyciela muzeum zegarów w Jędrzejowie. W Ratuszu mieści się oddział Muzeum Okręgowego oraz Urząd Stanu Cywilnego. W piwnicach Ratusza znajdowała się kiedyś siedziba kata, a dziś mieści się tam klub Lapidarium. Codziennie o 12 z wieży Ratusza usłyszeć można hymn Sandomierza, autorstwa Mikołaja Gomółki.

Na Rynku znajdziecie też Studnię Miejską (historia studni sięga średniowiecza) oraz figurę Matki Boskiej Niepokalanej z 1776 roku. Kamienica Oleśnickich z podcieniami (Rynek 10) zapisała się w historii jako miejsce podpisania w 1570 roku Zgody Sandomierskiej, pierwszego aktu ekumenicznego w I Rzeczypospolitej, porozumienia pomiędzy wyznawcami protestantyzmu – luteranami, braćmi czeskimi i kalwinami – że nie będą się zwalczać. W gotyckiej części Ratusza dostępna jest specjalna wystawa „Zgoda Panów – Zgoda Braci”. W 2004 roku na Rynku umieszczono ponadto kotwicę wraz z sięgającym nieba pionowym łańcuchem. Rzeźbę nazwano Zakotwiczeniem Nieba, a autor dzieła Cezary Łutowicz, wykorzystał oryginalną dziewiętnastowieczną kotwicę, która została znaleziona w Wiśle na wysokości Sandomierza. Jak widzimy, miasto przez wieki wiele zawdzięczało przepływającej obok rzece i ma kotwicę jako symbol nadziei.

Zabytki Sandomierza – architektura i historia

Sandomierz to prawdziwe miasto zabytków gdzie historia i architektura splatają się na każdym kroku. Poza Rynkiem znajdziemy wiele fascynujących budowli, które opowiadają o przeszłości tego królewskiego miasta. Warto poświęcić czas na dokładne zwiedzanie i odkrywanie ich tajemnic. Informacji o godzinach otwarcia i biletach do licznych obiektów, w tym Muzeum Diecezjalnego, można szukać w Centrum Informacji Turystycznej lub Sandomierskim Centrum Kultury.

Brama opatowska: gotycka brama i taras widokowy na miasto

Brama Opatowska to główne, reprezentacyjne wejście do zabytkowej części miasta, jedyna zachowana z czterech bram które niegdyś strzegły wjazdu do Sandomierza. Wzniesiona w stylu gotyckim około 1362 roku z fundacji Kazimierza Wielkiego. W XVI wieku szczodrość portfela sandomierskiego lekarza Stanisława Bartolona pozwoliła wzbogacić bramę o attykę. Z Bramy Opatowskiej, która dziś pełni funkcję wieży widokowej (a widok z niej, z najwyższego punktu, jest po prostu niesamowity!), rozpościera się przepiękny widok na Stare Miasto, Wisłę i okolice. Z tarasu widokowego turyści mogą podziwiać panoramę Sandomierza i zrobić niezapomniane zdjęcia, zabierając ze sobą kamerę. To właśnie z tego miejsca Ojciec Mateusz z serialu kieruje swoje pierwsze kroki do miasta. Brama Opatowska należy do najlepiej zachowanych bram w Polsce.

Sandomierski zamek: historia, zniszczenia i współczesne Muzeum Okręgowe

Zamek Królewski w Sandomierzu to kolejna monumentalna budowla, której historia sięga XII wieku. Wzgórze Zamkowe było miejscem gdzie w czasach niepokoju mieszkańcy Sandomierza chowali się w drewnianych grodach przed najeźdźcami, takimi jak Tatarzy i Litwini. W XIV wieku król Kazimierz Wielki polecił wznieść murowany zamek, który został wybudowany jako solidna warownia. W XVI wieku Zygmunt I Stary sfinansował generalną przebudowę zamku, możliwe że brał w niej udział Santi Gucci, wawelski architekt, nadając mu renesansowego stylu.

Niestety, w trakcie potopu szwedzkiego zamek został wysadzony w powietrze przez wojska Karola X Gustawa. Z tą tragedią związana jest legenda o Jakubie Boboli, który rzekomo został wyrzucony w powietrze razem z koniem i wylądował bezpiecznie na drugim brzegu Wisły. Od XIX wieku w okresie zaborów Zamek był wykorzystywany jako więzienie przez władze rosyjskie. W latach 1965-86 sandomierski zamek został przebudowany i od 1986 roku mieści się w nim Muzeum Okręgowe, które prezentuje zbiory sztuki użytkowej, etnos wsi sandomierskiej oraz sylwetkę Jarosława Iwaszkiewicza. W Muzeum Okręgowym można zobaczyć też kopie korony sandomierskiej. Bulwar Józefa Piłsudskiego znajduje się na wysokości Zamku.

Sandomierz – atrakcje dla każdego

Sandomierz oferuje atrakcje dla każdego niezależnie od zainteresowań i wieku, w tym liczne atrakcje dla młodzieży. Od zabytków po atrakcje przyrodnicze, miasto ma wiele do zaoferowania zarówno dla miłośników historii, jak i tych, którzy preferują aktywny wypoczynek na łonie natury. Oto kilka propozycji, które warto uwzględnić planując pobyt w Sandomierzu.

Podziemna trasa turystyczna: tajemnice podziemnego miasta

Wycieczka po Podziemnej Trasie Turystycznej należy do najciekawszych atrakcji w Sandomierzu. To fascynujący labirynt korytarzy i komór wydrążonych w lessowym podłożu pod Starówką. Podziemna Trasa Turystyczna obejmuje piwnice i składy kupieckie z XV-XVII wieku, które służyły do przechowywania towarów handlowych takich jak wino, sól i śledzie, przywożonych szlakami handlowymi prowadzącymi przez Sandomierz na wschód, w kierunku Rusi. W latach 60-tych podziemia zaczęły się zapadać, zniknęło pod ziemią 100 metrów murów obronnych i kilka budynków, ponieważ niekonserwowane piwnice nie wytrzymały ciężaru. Znajdowane tam artefakty są datowane na różne okresy historyczne.

Dzięki pomocy naukowców z krakowskiego AGH, wspomaganych przez górników z Bytomia, podziemne korytarze zostały zabezpieczone i w 1977 roku udostępnione dla zwiedzających, a w 2007 roku dołączono kolejne wyremontowane komory. Spacer Podziemną Trasą w Sandomierzu rozpoczniesz z dziedzińca Kamienicy Oleśnickich (Rynek 10), wejście znajduje się od ulicy Oleśnickiego. Cała trasa znajduje się pod Starym Miastem. Przewodnik opowiada legendy związane z miastem, w tym legendę o bohaterskiej Halinie Krępiance, która uratowała miasto przed Tatarami wprowadzając ich w podziemne lochy. Podziemna Trasa Turystyczna ma w swojej ofercie do zwiedzania Salę Katów, a także zbiór porcelany z Fabryki AS Ćmielów oraz rzeźby Karola Badyny, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W Sandomierzu działają liczne pracownie artystyczne, gdzie można zobaczyć lokalnych twórców przy pracy.

Góry pieprzowe: niezwykły rezerwat przyrody z pięknymi widokami

Słyszeliście kiedyś o Górach Pieprzowych w Sandomierzu? Nie? Warto nadrobić tę wiedzę! Pieprzówki to ponoć najstarsze góry w Polsce, najdalej wysunięty fragment Gór Świętokrzyskich. Ich budulcem są liczące 500 mln lat skały kambryjskie (łupki i kwarcyty), które z wolna przeobrażają się w ciemnoszare okruchy przypominające pieprz – stąd też nazwa tych sandomierskich górek, zwanych również Górami Różanymi. Rezerwat przyrody Góry Pieprzowe położony jest kilka kilometrów na wschód od Sandomierza. Wejście do rezerwatu jest biletowane.

Na terenie Pieprzówek znajdują się skupiska 15 gatunków dzikiej róży, co jest ewenementem w skali europejskiej (podobno nigdzie indziej w Europie nie ma takiego skupiska). Szczególnie piękne są tu wiosną i jesienią. Zwiedzanie Gór Pieprzowych proponujemy rozpocząć od Rezerwatu, podjeżdżając do Kamienia Łukawskiego i stamtąd szlakiem udać się na spacerek na teren rezerwatu. Auto można zostawić na parkingu przy Willi Dzika Róża. Szlak wspina się ponad Wisłę, a z punktu widokowego na szczycie roztacza się przepiękny widok na sandomierskie stare miasto, Wisłę oraz pobliskie miejscowości jak Trześń czy Gorzyce. Z Sandomierza można też dojść do Rezerwatu Góry Pieprzowe Wałami Wiślanymi. Szlakiem czerwonym można udać się na spacerek w poszukiwaniu chronionych tu odsłonięć łupków kambryjskich. Z punktu widokowego w Kamieniu Łukawskim roztacza się doskonały widok na góry, Wisłę i Sandomierz.

Sandomierz i okolice

Sandomierz jest doskonałą bazą wypadową do zwiedzania okolicznych atrakcji. Ziemia Sandomierska i województwo świętokrzyskie kryją wiele ciekawych miejsc, które warto zobaczyć. Wycieczka na pół dnia lub całodzienny wypad pozwoli odkryć dalsze perełki regionu.

Baranów Sandomierski i zamek „Mały Wawel”: wycieczka na pół dnia

Jeśli macie trochę więcej czasu, polecamy wybrać się na wycieczkę do Baranowa Sandomierskiego, oddalonego o około 40 minut jazdy od Sandomierza. Znajduje się tam zamek, nazywany „Małym Wawelem”, ze względu na swoje podobieństwo do krakowskiej warowni. Ten późnorenesansowy zamek jest przykładem kunsztu architektonicznego i stanowi piękną rezydencję, którą warto zobaczyć.

Krzyżtopór: ruiny renesansowego zamku – monumentalna budowla

Ruiny Zamku Krzyżtopór w Ujeździe to jeden z największych i najbardziej niezwykłych zamków w naszym kraju, który wyrósł w wyobraźni wojewody sandomierskiego – Krzysztofa Ossolińskiego w XVII wieku. Zbudowany w stylu palazzo in fortezza, był największą budowlą pałacową w Europie przed Wersalem. Zbudowane przy posiadłości stajnie zaprojektowano tak, by mogły pomieścić 300 koni. Obecnie to monumentalne ruiny, które wciąż robią ogromne wrażenie, mimo że zachował się zaledwie ułamek jego dawnej świetności. Ostatnio przez kilka dni gościła na nim ekipa filmowa z Indii, która kręciła w Krzyżtoporze sceny do słynnej produkcji Bollywood. To świetna atrakcja w okolicach Sandomierza, świadectwo dawnego kunsztu i mistrzostwa jego twórców, prawdziwych mistrzów budownictwa. (Warto sobie tylko wyobrazić, jak musiał wyglądać w czasach świetności!)

Sandomierz – smaki regionu

Sandomierz i jego okolice słyną nie tylko z zabytków, ale także z pysznych lokalnych produktów i specjałów kulinarnych. Lessowa gleba i sprzyjający klimat sprawiają że ziemia sandomierska rodzi obficie, a lokalna tradycja kulinarna jest bardzo bogata.

Sandomierskie specjały kulinarne: od win do krówek

Podczas wizyty w Sandomierzu warto skosztować różnych produktów regionalnych. Oprócz tradycyjnych polskich dań, znajdziecie tu prawdziwe sandomierskie rarytasy. Na Małym Rynku, który znajduje się obok Rynku Starego Miasta, w sezonie można kupić i spróbować najróżniejszych lokalnych specjałów. Od soków tłoczonych z sandomierskich jabłek, po sandomierski cydr i legendarne krówki w kilkunastu odmianach. Jest też sandomierski podpiwek, czyli orzeźwiający słodki napój bezalkoholowy, który powstaje z jęczmiennego słodu. Przed Zamkiem Królewskim czasem znajdują się stoiska z lokalnymi rarytasami.

Sandomierski szlak winiarski i jabłkowy: degustacje i odkrycia

Ziemia Sandomierska z dobrą glebą i delikatnymi pofałdowaniami idealnie nadaje się do uprawy winorośli. Tradycja uprawy winorośli przez dominikanów w Sandomierzu sięga 1226 roku, a średniowieczny Sandomierz stał się wkrótce winiarską potęgą. Dominikanie mieli nawet przywilej sprzedaży wina gronowego w całej Europie. Produkcja załamała się w XVI wieku, gdy mroźne zimy wyniszczyły szlachetne odmiany winorośli, a liczne wojny toczone na terenie Rzeczypospolitej dopełniły zniszczeń. Dominikanie wrócili do Sandomierza w 2001 roku po 137 latach nieobecności, a w 2012 roku postanowili wskrzesić winiarską tradycję. Winnica Dominikanów znajduje się przy Kościele św. Jakuba i sąsiaduje z przykościelnym bistro, z którego roztacza się widok na Zamek. Dominikanie byli jednymi z pierwszych zakonników w Sandomierzu.

Dla turystów zainteresowanych lokalną produkcją wina powstał Sandomierski Szlak Winiarski. W okolicy miasta znajdziecie kilkanaście ciekawych winnic (np. U Gołębiewskich, Król, Paterkówka, Winnica Sandomierska z której my osobiście mieliśmy szczęście kosztować wino), które oferują degustacje i możliwość zakupu lokalnych win. W listopadzie odbywa się tu coroczne Święto Młodego Wina, a we wrześniu Festiwal Czas Dobrego Sera i Wina.

W wersji familijnej Sandomierski Szlak Winiarski można zamienić na… Sandomierski Szlak Jabłkowy. Ziemia sandomierska to morze sadów ciągnących się po horyzont. Początki sadownictwa na tych terenach sięgają czasów cysterskich – zakonnicy pod koniec XII wieku zakładali uprawy przy klasztorze w Koprzywnicy, a później tradycje kontynuowali dominikanie przy kościele św. Jakuba w Sandomierzu. W okolicach Sandomierza znajduje się ponad 20 tysięcy hektarów sadów jabłoniowych, a także śliwowych, morelowych, brzoskwiniowych i czereśniowych. Żyzna gleba o lessowym podłożu, dobre nasłonecznienie, odpowiednia ilość opadów i niewielkie przymrozki, jednym słowem specyficzny klimat od wieków sprawiają że jabłka sandomierskie o wyrazistym smaku i zapachu zostały wpisane na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju w kategorii Warzywa i owoce w województwie świętokrzyskim.

Sandomierski Szlak Jabłkowy to blisko 200 km trasa turystyczna poprowadzona przez wszystkie gminy powiatu sandomierskiego, podzielona na Szlak Aktywny, Szlak Apetyczny, Szlak Artystyczny, Szlak Agroturystyczny i Szlak Winiarski. Indywidualnie dobierane trasy wycieczek pozwalają zasmakować w krajobrazach Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej. Jedną z piękniejszych tras rowerowych która niemal w całości przebiega przez malownicze sandomierskie sady jest czarny szlak rowerowy „Sandomierskie Krajobrazy”. Dzięki ogromnej gościnności sadowników po drodze można też skosztować przepysznych jabłek lub śliwek prosto z drzewa! Alternatywą dla krótkich tras rowerowych poprowadzonych wokół Sandomierza jest 38 km odcinek Wschodniego Szlaku Rowerowego GreenVelo prowadzący z Sandomierza przez Klimontów do Zamku Krzyżtopór w Ujeździe. Na Rynku można znaleźć lokalną szarlotkę, cydr i soki jabłkowe.

Sandomierz – inspiracje dla miłośników seriali

Nie ulega najmniejszej wątpliwości że Sandomierz zyskał duży rozgłos i sławę dzięki serialowi „Ojciec Mateusz”, realizowanemu tu nieprzerwanie od 2008 roku. Akcja serialu, którego bohaterem jest ksiądz-detektyw Mateusz Żmigrodzki (grany przez Artura Żmijewskiego), rozgrywa się w urokliwym sandomierskim miasteczku. Wielu turystów przyjeżdża tu właśnie dzięki serialowi, chcąc przejść się śladami swoich ulubionych bohaterów.

Śladami ojca Mateusza: zwiedzanie Sandomierza z perspektywy serialu

Spacerując po Sandomierzu, fani serialu „Ojciec Mateusz” z łatwością rozpoznają wiele miejsc znanych z ekranu. Przy Rynku znajdują się Ratusz, sklepiki i Kawiarnia Kordegarda, często pokazywane w serialu. Uliczki Starego Miasta również stanowią tło dla licznych scen. Serialowym targiem jest miejsce przy studni na Rynku. Sandomierski Urząd Miejski w serialu „wciela się” w Komisariat Policji. Kamienica Oleśnickich pełniła rolę banku i poczty polskiej. Brama Opatowska była świadkiem wielu serialowych wydarzeń. Szkoła Podstawowa z serialu mieści się w Zbrojowni Rycerskiej przy ulicy Bartolona. Zamek Królewski również pojawia się w serialu. Cafe Mała to kawiarnia, gdzie można spotkać aktorów. Wiele osób zastanawia się gdzie znajduje się w Sandomierzu kościół z „Ojca Mateusza”. Otóż sceny w kościele i na plebanii nie są kręcone w Sandomierzu, a w parafii św. Wawrzyńca w Gliniance, miejscowości pod Warszawą leżącej pomiędzy Otwockiem a Mińskiem Mazowieckim. Kościół w serialu jest pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Mimo to, atmosfera serialu unosi się nad sandomierską starówką, co jest całkiem zabawne gdy o tym pomyśleć. W kościele tym, jak w wielu innych, warto zwrócić uwagę na prezbiterium.

Muzeum „Świat ojca Mateusza”: wystawa dla fanów serialu

Dla prawdziwych fanów serialu „Ojciec Mateusz” przygotowano specjalną wystawę „Świat Ojca Mateusza”, która mieści się w Konwikcie Boboli przy Rynku. To rodzaj Muzeum Figur Woskowych, w którym odtworzono kultowe wnętrza znane z serialu, takie jak gabinet księdza Mateusza czy fragment komendy policji. Można tu zobaczyć figury woskowe głównych bohaterów: księdza Mateusza Żmigrodzkiego (w zamyślonej pozie, do której można wpisać się do Księgi Gości), gosposi Natalii Borowik (granej przez Kingę Preis), komisarza Oresta Możejki, policjanta Gibalskiego, i Pana Mietka, który zaaresztował narratora. Znajdziecie tu też rekwizyty z serialu, takie jak rower Ojca Mateusza, szachy, księgi, biurko z książkami, filiżankę, lampkę, komodę, krzesła, świecznik, białą figurkę religijną, krzyż, obrazy, tablice rejestracyjne pojazdów, a nawet księgę podejrzanych osób, do której można się wpisać, aby ułatwić rozwiązanie zagadki. Fani mogą zaopatrzyć się w pamiątki w muzealnym sklepie, w tym lokalne wyroby z krzemienia pasiastego, takie jak oryginalny pierścień. Choć, szczerze mówiąc, to atrakcja głównie dla zapalonych miłośników serialu.

Sandomierz – noclegi i atrakcje w okolicy

Planując wizytę w Sandomierzu, warto pomyśleć o noclegach i możliwościach zwiedzania okolicznych atrakcji. Miasteczko i jego okolice oferują wiele opcji zakwaterowania i inspiracji na dalsze wycieczki.

Gdzie się zatrzymać w Sandomierzu? podpowiedzi dla turystów

Sandomierz oferuje szeroki wybór noclegów dla turystów, od hoteli i pensjonatów po kwatery prywatne. Jeśli chcecie być w samym centrum wydarzeń, możecie poszukać zakwaterowania na Starym Mieście, np. w Pokojach Gościnnych Widnokrąg, położonych obok Bramy Opatowskiej. Jeśli preferujecie spokój, znajdziecie też wiele opcji nieco dalej od zgiełku ale wciąż w dogodnej lokalizacji. Na przykład Pensjonat Sandomierski położony jest na szlaku Green Velo i oferuje apartamenty z kuchnią, ogród oraz śniadania w formie bufetu. Przy wyborze noclegu możecie skorzystać z popularnych wyszukiwarek i portali do bookingu, pamiętajcie tylko żeby rezerwować z wyprzedzeniem, zwłaszcza w sezonie.

Co zobaczyć w okolicy Sandomierza? propozycje na jednodniowe wycieczki

Okolice Sandomierza są piękne i różnorodne dlatego warto je zwiedzić. Oto kilka propozycji na jednodniowe wycieczki z Sandomierza:

• Baranów Sandomierski i Zamek „Mały Wawel” (ok. 40 min jazdy)
• Zamek Krzyżtopór w Ujeździe (ok. 30-40 min jazdy) – ruiny renesansowego zamku, monumentalna budowla.
• Sandomierski Szlak Winiarski – odwiedziny w lokalnych winnicach.
• Sandomierski Szlak Jabłkowy – dla miłośników sadów i jabłkowych specjałów.
• Koprzywnica (ok. 17 km na południe) – miasteczko związane z zakonem cystersów, sprowadzonym tu przez Kazimierza Sprawiedliwego w 1185 roku. Cystersi przez stulecia posiadali Koprzywnicę i rozwijali kulturę rolną. Choć miasteczko ucierpiało podczas Potopu Szwedzkiego, do dziś zachował się Pocysterski Zespół Klasztorny, będący symbolem regionu, z Kościołem św. Floriana (gdzie sprowadzono relikwie z Krakowa) i Kapitularzem (salą zebrań) oraz Dormitorium (sypialnią XIII-wiecznych mnichów). Strażacy kultywują tu zwyczaj „bziuków” w Wielką Sobotę, plując ogniem aby oświetlić drogę zmartwychwstałemu Chrystusowi. Pierwotnie teren porastała Puszcza Sandomierska, a dziś wzdłuż rzeki Koprzywianki wytyczono szlaki pieszo-rowerowe prowadzące do Sandomierza.
• Klimontów (nieopodal Koprzywnicy) – miejscowość z trzema ciekawymi świątyniami. Okazała barokowa Kolegiata św. Józefa, ufundowana przez Jerzego Ossolińskiego, a projektowana przez włoskiego architekta Lorenzo Senesa (który projektował też Zamek Krzyżtopór). Kościół miał nawiązywać do kościoła Santa Maria della Salute w Wenecji. Kryje wewnątrz wyjątkową kopułę z polichromią, ołtarze, chór muzyczny, organy i stiuki Jana Falconiego. Jest też miejscem spoczynku rodu Ossolińskich, którzy zapisali się w historii regionu jako twórcy budowli. Tuż nieopodal znajduje się klasztor podominikański z XVII wieku wraz z Kościołem Św. Jacka, ufundowany przez Jan Zbigniew Ossolińskiego – ojca Jerzego. W murach klasztoru mieścił się lazaret wojskowy i Liceum Ogólnokształcące. Zarówno Kolegiata św. Józefa oraz Kościół św. Jacka w Klimontowie znajdują się na trasie Małopolskiej Drogi Św. Jakuba. Warto wiedzieć, że z bazyliką katedralną i historią miasta związany był słynny kronikarz Jan Długosz.
• Góry Świętokrzyskie (ok. godziny jazdy) – dla miłośników pieszych wędrówek po starszych pasmach górskich Polski.
• Inne pobliskie miasta: Kazimierz Dolny, Zamość, Rzeszów, Opatów (gdzie też są podziemne trasy turystyczne).

Województwo świętokrzyskie pełne jest zamków, dworków, pałacyków, skansenów i pięknej przyrody, więc na pewno znajdziecie coś dla siebie, chyba że nie lubicie historycznych ruin albo pofałdowanego terenu.

Sandomierz – praktyczne wskazówki dla turystów

Przygotowując się do wizyty w Sandomierzu warto znać kilka praktycznych informacji, które ułatwią Wam poruszanie się po mieście i planowanie zwiedzania. Pamiętajcie że większość atrakcji Sandomierza leży w obrębie historycznego Starego Miasta i można je zobaczyć spokojnie nawet w ciągu jednego dnia, choć my polecamy zostać na weekend, aby w pełni poczuć klimat tego miejsca. Sezon turystyczny trwa przez wiele miesięcy, więc planowanie z wyprzedzeniem jest kluczowe.

Jak dojechać do Sandomierza?

Do Sandomierza można łatwo dojechać samochodem, korzystając z dróg krajowych nr 77 i 79. Miasto położone jest w województwie świętokrzyskim, na granicy Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej i Kotliny Sandomierskiej. Sandomierz jest oddalony o 80 km od Kielc. Jeśli preferujecie transport publiczny, do miasta kursują autobusy – dworzec autobusowy jest oddalony od Rynku (co jest pewną niedogodnością). Dworzec kolejowy znajduje się po drugiej stronie Wisły, co może być jeszcze mniej dogodne do dotarcia do centrum.

Gdzie zaparkować samochód w Sandomierzu?

Jeśli przyjeżdżacie samochodem, możecie go zostawić na płatnym parkingu przy Bramie Opatowskiej, który znajduje się przy ulicy Podwale Górne. Inne opcje parkingowe są dostępne w pobliżu Zamku Królewskiego. Pamiętajcie że centrum miasta, zwłaszcza w sezonie turystycznym, może być zatłoczone, więc warto rozważyć parkingi nieco dalej od ścisłej starówki, jeśli planujecie dłuższy spacer. Rezerwat Gór Pieprzowych również posiada własny parking, jeśli planujecie rozpocząć wędrówkę właśnie tam, co jest wygodne jeśli celujecie głównie w przyrodę.

Dodatkowe informacji o atrakcjach, godzinach otwarcia i biletach znajdziecie w Informacji Turystycznej na Rynku. Bilet normalny kosztuje zazwyczaj od kilku do kilkunastu złotych w zależności od obiektu, dzieci i studenci często mają prawo do biletów ulgowych, cennik może się różnić w sezonie letnim, np. od kwietnia do października, z dłuższymi godzinami otwarcia, np. od 9:00 do 19:00 w sezonie turystycznym od kwietnia do września, a poza sezonem turystycznym od października do marca, godziny mogą być krótsze, np. do 17:00. Ostatnie wejście zazwyczaj jest na godzinę przed zamknięciem, więc planowanie ma znaczenie. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą. Czas zwiedzania większości atrakcji to od 30 minut do 1,5 godziny. Zwiedzanie świątyni z przewodnikiem, który opowie o malowidłach, np. w bazylice katedralnej, gdzie szczególną uwagę warto zwrócić na prezbiterium, zmienia odbiór sztuki sakralnej i barokowe obrazy odnoszące się do martyrologii Kościoła i historii miasta, a także sceny narodzenia Pańskiego i życia świętych, a właściwie, to zdecydowanie polecam taką opcję, bo samemu łatwo coś przegapić.

Zaplanuj swoją wizytę w Sandomierzu – czy warto?

Sandomierz to miasto pełne życia, historii i niezwykłych miejsc które czekają abyście je odkryli. Od średniowiecznych zabytków po lessowe wąwozy i winnice, każdy znajdzie tu coś dla siebie. Spacer po malowniczym Rynku, wizyta w podziemnych korytarzach, podziwianie panoramy z Bramy Opatowskiej czy wędrówka po najstarszych górach w Polsce – Sandomierz zapewnia niezapomniane wrażenia. Mamy nadzieję, że nasz przewodnik pomoże Wam zaplanować idealną wycieczkę i że Sandomierz zauroczy Was tak samo jak nas. Bo czy jest coś piękniejszego niż odkrywanie miejsc z bogatą przeszłością? Dziękujemy za wspólną podróż przez historię Sandomierza!