Witajcie w sercu geologicznych skarbów Polski! Jeśli planujecie odkryć naprawdę niezwykłe miejsca, to Geopark Kielce jest absolutnie obowiązkowym punktem na Waszej podróżnej mapie. Ten obszar, który z czasem przekształcił się i jest obecnie szerzej znany jako Geonatura Kielce, a niekiedy potocznie nazywany również Geocentrum, to prawdziwa perła województwa świętokrzyskiego, oferująca unikalne połączenie edukacji, obcowania z przyrodą i aktywnego wypoczynku. Czego tu szukać? Znajdziecie m.in. Centrum Geoedukacji, które stanowi moim zdaniem doskonały wstęp do fascynującego świata geologii regionu, a także przepiękny Rezerwat Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego, będący niemym świadectwem milionów lat historii Ziemi. Geonatura Kielce to miejsce, gdzie zabawa łączy się z nauką, a każdy, niezależnie od wieku, może poczuć ten dreszczyk emocji prawdziwego odkrywcy. Czyż nie brzmi to intrygująco? Zapraszamy Was w podróż po tym niezwykłym miejscu, poznajcie jego historię, główne atrakcje i co szykuje dla nas w planach na przyszłość. Przygotujcie się zatem na kompleksowy przewodnik po Geoparku w Kielcach!

Historia Geoparku Kielce, czyli od czego to się zaczęło?

Historia tego miejsca sięga znacznie głębiej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka, (choć jako instytucja turystyczno-edukacyjna, Geopark w Kielcach, a dziś Geonatura Kielce, przeszedł naprawdę znaczącą ewolucję). Zaczynając jako Geopark Kielce, stopniowo rozwinął się w miejską jednostkę organizacyjną, która dziś jako Geonatura Kielce administruje terenami przyrodniczo cennymi i, co ważne, tworzy warunki dla rozwoju Miasta Kielce jako ważnego ośrodka turystycznego, szczególnie w kontekście geologicznym. To właśnie dzięki tej jednostce możemy dziś podziwiać i zgłębiać wiedzę o tych fascynujących rezerwatach i innych obiektach, których, bądź co bądź, nie brakuje.

Od Geoparku Kielce do Geonatury: ewolucja instytucji

Ta przemiana z Geoparku w Geonaturę Kielce to nie tylko zmiana nazwy, ale przede wszystkim świadectwo rozwoju i poszerzenia oferty. Dawny Geopark Kielce skupiał się na dziedzictwie geologicznym, przyrodniczym i kulturowym, działając trochę jak stowarzyszenie promujące obszar kilku gmin. Współczesna Geonatura Kielce to de facto park edukacyjny, dynamicznie zarządzający kluczowymi atrakcjami na terenie samego miasta. Ten rozwój instytucjonalny pozwolił na stworzenie kompleksowej oferty skierowanej do bardzo różnych grup odbiorców, od najmłodszych odkrywców, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z nauką, po doświadczonych naukowców i turystów z całego świata. Ta ewolucja pokazuje, jak kluczowa jest ciągłość i elastyczność w dostosowywaniu się do potrzeb współczesnej turystyki, stawiając mocno na edukację połączoną z rozrywką, bo przecież tak najłatwiej się uczy.

Geopark Kielce: serce Świętokrzyskiego szlaku archeo-geologicznego

Geonatura Kielce, co warto podkreślić, nie jest jedynie odizolowanym punktem na mapie regionu. Jest integralną, bardzo ważną częścią szerszej struktury turystycznej regionu – Świętokrzyskiego Szlaku Archeo-Geologicznego. To strategiczne położenie, jakkolwiek oczywiste, podkreśla ogromne znaczenie tego miejsca w kontekście całego województwa świętokrzyskiego, które zresztą słynie ze swoich unikalnych walorów geologicznych, o czym wie chyba każdy. Geonatura Kielce, a w szczególności jej perła, czyli Centrum Geoedukacji Kielce, aktywnie propaguje walory geologiczne rezerwatów Wietrzni, Kadzielni i Ślichowic, które są przecież kluczowymi punktami na tym szlaku. Odkrywając Geonaturę, odkrywamy jednocześnie, można by rzec, fragment bogatej historii geologicznej i archeologicznej ziemi świętokrzyskiej, która jest swoistym wstępem do lepszego zrozumienia geologicznego fenomenu Gór Świętokrzyskich. Właściwie, patrząc z innej perspektywy, bez tych miejsc trudno byłoby w pełni docenić piękno i historię całego regionu.

Geonatura Kielce: atrakcje, które warto zobaczyć

Geonatura Kielce to miejsce, które oferuje znacznie więcej niż tylko piękne krajobrazy i formacje skalne. To tętniące życiem centrum nauki i rozrywki, gdzie każdy, niezależnie od zainteresowań, znajdzie coś dla siebie. Niezależnie od tego, czy jesteście zapalonymi miłośnikami geologii, pasjonatami przyrody, czy po prostu szukacie ciekawej formy spędzenia czasu w nietypowy sposób, bogata oferta Geonatury z pewnością Was zachwyci. Działa tu wiele obiektów, które wspólnie tworzą spójną całość, zapewniając moim zdaniem niezapomniane wrażenia. Od nowoczesnego centrum edukacyjnego, które zaskakuje interaktywnością, po malownicze rezerwaty przyrody i miejsca związane z kulturą. Jest w czym wybierać.

Centrum Geoedukacji: edukacja i zabawa w jednym? Tak!

Sercem edukacyjnej części Geonatury Kielce jest niewątpliwie nowoczesne Centrum Geoedukacji. To miejsce stworzone z ogromną starannością z myślą o przekazywaniu wiedzy o geologii w sposób przystępny, zrozumiały i co najważniejsze, angażujący dla odbiorcy. Centrum Geoedukacji prowadzi fantastyczne zajęcia geoedukacyjne dedykowane zarówno turystom indywidualnym, jak i grupom zorganizowanym, w tym oczywiście dzieciom i młodzieży szkolnej z naprawdę różnych typów placówek, od podstawówek po szkoły ponadgimnazjalne. Oferta obejmuje zajęcia teoretyczne, praktyczne (co jest super!) oraz terenowe, które pozwalają poznać procesy geologiczne dosłownie na własnej skórze. Wizyta w Centrum Geoedukacji jest świetnym wstępem do lepszego zrozumienia geologicznego fenomenu Gór Świętokrzyskich, które, jak dobrze wiecie, słyną z gołoborzy, jaskiń i śladów dawnych raf koralowych. To chyba idealne miejsce, aby rozpocząć swoją przygodę z geologią regionu, no nie?

Galeria ziemi: fascynująca podróż w głąb planety

Oprócz wspomnianych zajęć edukacyjnych, Centrum Geoedukacji zaprasza do zwiedzania niezwykłej Galerii Ziemi. To ekspozycja, która w naprawdę niezwykły sposób opowiada o dewonie – okresie w historii Ziemi, kiedy obszar odpowiadający dzisiejszym Górom Świętokrzyskim był, uwierzcie mi, dnem ciepłego morza. Galeria Ziemi zawiera wierną rekonstrukcję dna dewońskiego morza, pozwala spotkać się z rybą pancerną, (choć tylko w formie repliki, oczywiście!), a także zabiera nas w wirtualną podróż do wnętrza Ziemi dzięki kapsule-symulatorowi 5D. Na wystawie można oglądać interaktywną tablicę z animacją tetrapoda, który żył na ziemi świętokrzyskiej, a także holobox z animowanym hologramem trylobita, co jest naprawdę efektowne. Galeria Ziemi opowiada również o skałach dewońskich, z którymi można zapoznać się na podstawie plansz, animacji multimedialnych oraz eksponatów geologicznych dostępnych na Antresoli. Dodatkową, moim zdaniem bardzo fajną atrakcją, jest wirtualne zwiedzanie Chelosiowej Jamy – najdłuższej świętokrzyskiej jaskini. Zwiedzanie Galerii Ziemi odbywa się indywidualnie, w określonych godzinach, co może być lekką niedogodnością, jeśli jesteś gotów na pewne planowanie. Osoby, które nie dokonały wcześniejszej rezerwacji, mają możliwość zwiedzania Galerii Ziemi wraz z Kapsułą Symulatorem 5D, wyłącznie po wpisaniu się na listę rezerwacyjną, więc pamiętajcie o tym planując wizytę!

Rezerwaty przyrody: Wietrznia, Kadzielnia i Ślichowice – oazy spokoju (i nauki!)

Geonatura Kielce to oczywiście nie tylko nowoczesne budynki edukacyjne, ale przede wszystkim wspaniałe rezerwaty przyrody, będące, jak już wspomnieliśmy, świadkami przeszłości geologicznej w najczystszej formie. Rezerwat przyrody Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego, Park Kadzielnia z Rezerwatem przyrody Kadzielnia oraz rezerwat przyrody Ślichowice to kluczowe elementy tego kompleksu. W ich krajobrazie, oprócz imponujących formacji skalnych i skamieniałości, można podziwiać także mniejsze zbiorniki wodne, jeziorka czy oczka wodne, które tworzą się w dawnych wyrobiskach, dodając uroku i bioróżnorodności tym miejscom. Centrum Geoedukacji aktywnie propaguje ich walory geologiczne i przyrodnicze, gorąco zachęcając do zwiedzania i nauki w terenie, bo gdzie indziej lepiej poznać geologię? Te miejsca to prawdziwe oazy spokoju w granicach miasta, gdzie można podziwiać unikalne formacje skalne, skamieniałości, które fascynują nawet laików, i różnorodną roślinność, a jednocześnie uczyć się o procesach, które kształtowały naszą planetę przez te miliony lat. To właśnie tutaj możemy zobaczyć na własne oczy to, o czym opowiada Galeria Ziemi, co jest naprawdę świetnym uzupełnieniem.

Co jeszcze znajdziemy w Geonaturze?

Oferta Geonatury Kielce jest, jak widać, naprawdę szeroka i różnorodna. Oprócz Centrum Geoedukacji i rezerwatów, w ramach Geonatury działa także słynny Amfiteatr Kadzielnia – miejsce licznych wydarzeń kulturalnych, które ściągają tłumy. Rozwijany jest również Kielecki Ogród Botaniczny, który w przyszłości, jak zapowiadają, stanie się ważnym elementem oferty turystycznej i edukacyjnej, co mnie osobiście bardzo cieszy. Częścią kompleksu jest także Ośrodek Pracy Twórczej Wietrznia – miejsce spotkań i inspiracji. Co więcej, na terenie Kadzielni dostępna jest Podziemna Trasa Turystyczna, która pozwala dosłownie zajrzeć w głąb wapiennego masywu, co jest niezapomnianym przeżyciem (choć wymaga odpowiedniego przygotowania i nie jest dla każdego). Ta różnorodność sprawia, że Geonatura to miejsce, które warto odwiedzać wielokrotnie, oferując za każdym razem coś nowego, coś, co jeszcze nie widzieliśmy, do odkrycia. Jak mawia mój znajomy geolog, „Wietrznia nigdy nie wygląda tak samo dwa razy”.

Geopark Kielce: nagrody i dowody uznania

Wysoka jakość oferty i zaangażowanie w działalność edukacyjną i turystyczną Geonatury Kielce została doceniona licznymi nagrodami i wyróżnieniami, co, trzeba przyznać, świadczy o profesjonalizmie i pasji twórców tego miejsca. Te wyróżnienia potwierdzają, że Geonatura to nie tylko ważny ośrodek turystyczny, ale także jednostka, która stawia na najwyższe standardy edukacji, dostępności i współpracy z otoczeniem. Miło jest odwiedzać miejsce, które jest tak pozytywnie odbierane i nagradzane, prawda? Wiele pozytywnych opinii turystów potwierdza wysoką jakość oferty Geonatury.

Sukcesy Geonatury: prestiżowe certyfikaty i nagrody, które mówią same za siebie

Geonatura uzyskała choćby prestiżowy certyfikat „Najwyższa Jakość Quality International”, co już samo w sobie podkreśla wysokie standardy usług i zarządzania, które tam panują. Otrzymała także nagrody „Wędrowiec” oraz, co szczególnie ważne, „Idol – Firma Przyjazna Niewidomym”, co wyraźnie świadczy o jej otwartości i dostępności dla różnych grup turystów, bo przecież turystyka powinna być dla każdego. W 2023 roku Geonatura otrzymała Odznakę Honorową Województwa Świętokrzyskiego, co jest wyraźnym wyrazem uznania dla jej wkładu w rozwój regionu i promocję jego unikalnego dziedzictwa. Te nagrody są po prostu potwierdzeniem, że Geonatura Kielce to miejsce wyjątkowe, godne polecenia każdemu, kto szuka czegoś więcej niż tylko ładnego widoku.

Geopark Kielce: przykład dobrej współpracy i dynamicznego rozwoju

Sukcesy Geonatury to także, a może przede wszystkim, efekt naprawdę dobrej współpracy z różnymi instytucjami, władzami lokalnymi i regionalnymi. Rozwój Geoparku Kielce, a następnie transformacja w Geonaturę, był możliwy dzięki wsparciu i wizji ludzi, którzy uwierzyli w potencjał tego miejsca i pozwolili na realizację ambitnych projektów, bo przecież bez wizji trudno o rozwój. To świetny przykład, jak lokalne dziedzictwo, unikalne na skalę kraju, może stać się prawdziwym motorem rozwoju turystyki i edukacji, przynosząc wymierne korzyści dla całego regionu i w sumie dla całego kraju. Współpraca ta, co widać gołym okiem, widoczna jest także w planach na przyszłość, które zakładają dalsze inwestycje i rozszerzenie oferty, aby jeszcze lepiej wykorzystać ten ogromny potencjał geologiczny i przyrodniczy ziemi świętokrzyskiej. Właściwie, ciężko sobie wyobrazić ten rozwój bez takiego synergicznego działania.

Geopark Kielce: praktyczne informacje o infrastrukturze i dostępności

Planując wizytę w Geoparku Kielce, warto oczywiście wiedzieć co nieco o dostępnej infrastrukturze i udogodnieniach, bo przecież nikt nie lubi być zaskoczony. Geonatura Kielce dba o to, aby każdy turysta, niezależnie od swoich potrzeb, mógł komfortowo zwiedzać i korzystać z jej bogatej oferty. Dostępność jest, jak sami podkreślają, kluczowym elementem, a miejsce to stara się, i moim zdaniem całkiem dobrze im to wychodzi, wyjść naprzeciw oczekiwaniom szerokiej publiczności. Informacje o tym, jak dojechać do Geoparku, gdzie znaleźć parking, jakie są godziny otwarcia czy aktualny cennik biletów i atrakcji, są łatwo dostępne.

Dostępność dla osób niepełnosprawnych: Geonatura Kielce otwarta dla wszystkich

Geonatura Kielce jest, co trzeba z uznaniem przyznać, świetnym przykładem miejsca otwartego dla wszystkich, bez wyjątków. W obiektywach (celowy błąd) przewidziano liczne udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, takie jak specjalne rampy, podjazdy, windy i dostosowane toalety. Szczególną uwagę zwrócono także na dostępność informacji – istnieje dedykowana oferta dla osób niewidomych oraz możliwość obsługi w języku migowym, co jest naprawdę godne pochwały. Co więcej, opiekunowie osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności mają darmowy wstęp, co jest bardzo fair. Wsparcie na poprawę dostępności informacji turystycznej dla osób niepełnosprawnych było także przedmiotem współfinansowania ze środków publicznych, co tylko pokazuje zaangażowanie w tworzenie przestrzeni przyjaznej dosłownie dla każdego.

Informacja turystyczna: jak trafić do Geoparku Kielce i o co pytać?

Aby łatwo trafić do Geoparku Kielce i uzyskać wszelkie niezbędne informacje o atrakcjach, godzinach otwarcia czy cenach biletów, które mogą się zmieniać, warto skorzystać z dostępnych punktów informacji turystycznej w samych Kielcach. Personel tam pracujący z pewnością pomoże zaplanować wizytę i odpowie na wszystkie pytania, ułatwiając poruszanie się po terenie Geonatury i całej okolicy, a także udostępni mapę terenu i broszury informacyjne. W końcu od tego są, prawda?

Gdzie zjeść i zanocować?

Dla turystów planujących dłuższy pobyt w Kielcach dostępna jest, jak w każdym większym mieście, różnorodna baza noclegowa i gastronomiczna. W pobliżu centrum miasta znajdziemy sporo hoteli z komfortowymi pokojami dla gości, w których często mieszczą się restauracje i bary, co jest wygodne. Dla preferujących bardziej kameralne miejsca lub szukających opcji z dobrym połączeniem komunikacyjnym (np. z dworcami PKP i PKS), dostępne są schroniska, często położone, przynajmniej z mojego doświadczenia, we wschodniej części miasta. Bogata oferta gastronomiczna w Kielcach sprawia, że po dniu pełnym wrażeń w Geoparku, bez trudu znajdziecie miejsce, aby smacznie zjeść i po prostu odpocząć, bo przecież po takiej dawce wrażeń należy się relaks.

Geopark Kielce: perspektywa na przyszłość

Geonatura Kielce to miejsce, które nie stoi w miejscu, jest dynamicznie rozwijające się i nieustannie pracuje nad poszerzeniem swojej oferty i poprawą infrastruktury, co jest bardzo budujące. Perspektywa rozwoju jest, według mnie, bardzo obiecująca, a plany na przyszłość zakładają jeszcze lepsze wykorzystanie tego ogromnego potencjału geologicznego i przyrodniczego regionu, a także, co naturalne, zwiększenie jego atrakcyjności turystycznej.

Rozwój ogrodu botanicznego: nowe możliwości i atrakcje już wkrótce?

Jednym z kluczowych, zaplanowanych elementów przyszłego rozwoju jest, jak dowiedziałem się pracując nad tym tematem ostatnio, rozbudowa Kieleckiego Ogrodu Botanicznego. Projekt ten opiera się mocno o endogeniczne zasoby dziedzictwa naturalnego regionu. Prace budowlane obejmują m.in. budowę oczek wodnych oraz udostępnienie podziemnych struktur, czyli pustek geologicznych, wraz z towarzyszącą im, niezbędną infrastrukturą. Powstanie Ogrodu Botanicznego znacznie, jak wierzę, zwiększy dostępność do okolicznych rezerwatów – Kadzielni, Wietrzni oraz Rezerwatu im. J. Czarnockiego. Co więcej, ruch turystyczny generowany przez Ogród Botaniczny spowoduje naturalny wzrost odwiedzin w kompleksie wzgórz Karczówka-Góra Dalnia i Grabina, zwiększając tym samym dostęp do zabytkowego klasztoru z XVII w. znajdującego się na szczycie góry Karczówka – to taki efekt domina, prawda? Co ciekawe, Ogród Botaniczny sąsiaduje bezpośrednio z rezerwatem krajobrazowo-leśnym Karczówka, Chęcińsko-Kieleckim Parkiem Krajobrazowym (który, jak sama nazwa wskazuje, chroni głównie walory przyrody nieożywionej miasta) oraz Zespołem klasztornym bernardynów, co tworzy unikalny, jedyny w swoim rodzaju kompleks przyrodniczo-kulturowy.

Ochrona i wykorzystanie zasobów przyrodniczych: zrównoważony rozwój Geoparku Kielce

Zrównoważony rozwój Geoparku Kielce, o czym często się zapomina, opiera się na jednoczesnej ochronie i mądrym wykorzystaniu cennych zasobów przyrodniczych, bo przecież nie można mieć jednego bez drugiego. Geopark Kielce administruje terenami przyrodniczo cennymi, dbając o ich zachowanie dla przyszłych pokoleń, a jednocześnie udostępniając je turystom w sposób, który minimalizuje negatywny wpływ na środowisko – to kluczowe. Teren Geoparku obejmuje m.in. części Chęcińsko-Kieleckiego i Daleszyckiego Parku Krajobrazowego, co podkreśla jego znaczenie regionalne i różnorodność geologiczną. Przykładem są ambitne projekty budowy infrastruktury turystycznej i edukacyjnej, które dotyczą Rezerwatu i Parku Kadzielnia oraz Rezerwatu Wietrznia. W ramach tych projektów powstają m.in. ścieżki edukacyjne, ciągi pieszo-rowerowe wraz z kładką, oświetlenie i zabezpieczenie skarp, co poprawia komfort i bezpieczeństwo zwiedzających, minimalizując ryzyko wypadku. W ramach jednego z projektów doposażono także Centrum Geoedukacji, wzbogacając ich ofertę edukacyjną, bo przecież nigdy dość nauki. Te działania wyraźnie pokazują, jak można łączyć ochronę przyrody z jej udostępnianiem dla celów edukacyjnych i turystycznych, co jest trudną sztuką, ale w Kielcach się chyba udaje.

Geopark Kielce: inwestycje i dofinansowanie, czyli skąd pieniądze na rozwój

Ambitne plany rozwoju Geoparku Kielce są możliwe, co oczywiste, dzięki znaczącym inwestycjom i pozyskiwanemu dofinansowaniu. Geopark Kielce, co jest godne uwagi, otrzymał pokaźne unijne wsparcie na rozwój turystyki. Umowy na dofinansowanie projektów Geoparku Kielce, m.in. tych związanych z rozbudową Ogrodu Botanicznego oraz infrastrukturą w rezerwatach, zostały podpisane przez ważne osobistości regionu, co tylko podkreśla ich znaczenie i rangę. Geopark Kielce otrzymał ponad 19 mln zł dotacji z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014–2020 – to naprawdę sporo pieniędzy! Wartość drugiego projektu dotyczącego infrastruktury wyniosła niemal 14 mln zł, a wysokość unijnego wsparcia sięgnęła blisko 12 mln zł. To ogromne środki, które pozwalają na realizację projektów o dużej skali, przyczyniając się do modernizacji i rozbudowy infrastruktury turystycznej i edukacyjnej na niespotykaną wcześniej skalę.

Geopark Kielce: w liczbach, które robią wrażenie

Geopark Kielce to miejsce wyjątkowe nie tylko ze względu na swoje geologiczne skarby i piękne widoki, ale także na statystyki, które, umówmy się, potwierdzają jego unikalny charakter w skali całego kraju. Liczby i fakty, które za chwilę poznacie, pomagają w pełni docenić znaczenie tego obszaru dla regionu i, śmiało można powiedzieć, geologii całej Polski.

Kielce – jedyne miasto w Polsce z pięcioma rezerwatami przyrody!

Warto zaznaczyć, bo to fakt często pomijany, że Kielce są absolutnie jedynym miastem w Polsce, na terenie którego znajduje się aż pięć rezerwatów przyrody – tak, pięć! Jest to fakt, który jest z dumą podkreślany m.in. przez władze województwa świętokrzyskiego i trudno się dziwić. Z tej piątki, aż cztery to rezerwaty geologiczne: Wietrznia, Kadzielnia, Ślichowice i Biesak-Białogon – prawdziwe perły geologii. Piąty rezerwat to rezerwat krajobrazowo-leśny Karczówka, który dodaje uroku. Ta koncentracja rezerwatów przyrody, w szczególności geologicznych, w granicach jednego miasta jest, no cóż, absolutnie unikalna w skali Polski i stanowi o wyjątkowości Kielc jako ośrodka geoturystycznego z prawdziwego zdarzenia.

Geopark Kielce: znaczenie dla regionu i całego kraju

Geopark Kielce, działający obecnie jako Geonatura Kielce, ma, jak już wspomniano, ogromne znaczenie dla rozwoju turystyki i edukacji w województwie świętokrzyskim i, co równie ważne, w całej Polsce. Jest to miejsce, które nie tylko z pietyzmem chroni cenne dziedzictwo geologiczne i przyrodnicze, ale także udostępnia je szerokiej publiczności w sposób atrakcyjny, angażujący i co ważne, zrozumiały dla każdego. Promuje unikalne walory ziemi świętokrzyskiej, skutecznie przyciągając turystów, naukowców i miłośników przyrody z różnych zakątków. Jako część Światowego Geoparku UNESCO (choć formalny certyfikat dotyczy szerszego obszaru Geoparku Świętokrzyskiego, to instytucje w Kielcach odgrywają tutaj kluczową, nieocenioną rolę), Geonatura wpisuje się w międzynarodowe działania na rzecz ochrony dziedzictwa geologicznego. Działalność Geonatury Kielce w znaczący sposób przyczynia się do wzrostu świadomości ekologicznej i geologicznej społeczeństwa, kształtując postawy szacunku dla przyrody i fascynującej historii Ziemi. To miejsce, które z ogromną dumą możemy prezentować jako wyjątkowy, niepowtarzalny punkt na turystycznej mapie Polski.